ayaṁ vuccati puggalo “puthujjano”.
Katamo ca puggalo gotrabhū?
Yesaṁ dhammānaṁ samanantarā ariyadhammassa avakkanti hoti tehi dhammehi samannāgato—
ayaṁ vuccati puggalo “gotrabhū”.
Katamo ca puggalo bhayūparato?
Satta sekkhā bhayūparatā, ye ca puthujjanā sīlavanto.
Arahā abhayūparato.
Katamo ca puggalo abhabbāgamano?
Ye te puggalā kammāvaraṇena samannāgatā, kilesāvaraṇena samannāgatā, vipākāvaraṇena samannāgatā, assaddhā acchandikā duppaññā eḷā, abhabbā niyāmaṁ okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ—
ime vuccanti puggalā “abhabbāgamanā”.
Katamo ca puggalo bhabbāgamano?
Ye te puggalā na kammāvaraṇena samannāgatā, na kilesāvaraṇena samannāgatā, na vipākāvaraṇena samannāgatā, saddhā chandikā paññavanto aneḷā, bhabbā niyāmaṁ okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ—
ime vuccanti puggalā “bhabbāgamanā”.
Katamo ca puggalo niyato?
Pañca puggalā ānantarikā, ye ca micchādiṭṭhikā niyatā, aṭṭha ca ariyapuggalā niyatā.
Avasesā puggalā aniyatā.
Katamo ca puggalo paṭipannako?
Cattāro maggasamaṅgino puggalā paṭipannakā, cattāro phalasamaṅgino puggalā phale ṭhitā.
Katamo ca puggalo samasīsī?
Yassa puggalassa apubbaṁ acarimaṁ āsavapariyādānañca hoti jīvitapariyādānañca—
ayaṁ vuccati puggalo “samasīsī”.
Katamo ca puggalo ṭhitakappī?
Ayañca puggalo sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno assa, kappassa ca uḍḍayhanavelā assa, neva tāva kappo uḍḍayheyya yāvāyaṁ puggalo na sotāpattiphalaṁ sacchikaroti.
Ayaṁ vuccati puggalo “ṭhitakappī”.
Sabbepi maggasamaṅgino puggalā ṭhitakappino.
Katamo ca puggalo ariyo?
Aṭṭha ariyapuggalā ariyā.
Avasesā puggalā anariyā.
Katamo ca puggalo sekkho?
Cattāro maggasamaṅgino tayo phalasamaṅgino puggalā “sekkhā”.
Arahā asekkho.
Avasesā puggalā nevasekkhanāsekkhā.
Katamo ca puggalo tevijjo?
Tīhi vijjāhi samannāgato puggalo “tevijjo”.
Katamo ca puggalo chaḷabhiñño?
Chahi abhiññāhi samannāgato puggalo “chaḷabhiñño”.
Katamo ca puggalo sammāsambuddho?
Idhekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhati;
tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇāti, balesu ca vasībhāvaṁ—
ayaṁ vuccati puggalo “sammāsambuddho”.
Katamo ca puggalo paccekasambuddho?
Idhekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhati;
na ca tattha sabbaññutaṁ pāpuṇāti, na ca balesu vasībhāvaṁ—
ayaṁ vuccati puggalo “paccekasambuddho”.
Katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto?
Idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati;
paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti—
ayaṁ vuccati puggalo “ubhatobhāgavimutto”.
Katamo ca puggalo paññāvimutto?
Idhekacco puggalo na heva kho aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati;
paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.
Ayaṁ vuccati puggalo “paññāvimutto”.
Katamo ca puggalo kāyasakkhī?
Idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati;
paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti.
Ayaṁ vuccati puggalo “kāyasakkhī”.
Katamo ca puggalo diṭṭhippatto?
Idhekacco puggalo “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
Tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā.
Paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti—
ayaṁ vuccati puggalo “diṭṭhippatto”.
Katamo ca puggalo saddhāvimutto?
Idhekacco puggalo “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
Tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā.
Paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti, no ca kho yathā diṭṭhippattassa—
ayaṁ vuccati puggalo “saddhāvimutto”.
Katamo ca puggalo dhammānusārī?
Yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa paññindriyaṁ adhimattaṁ hoti, paññāvāhiṁ paññāpubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti—
ayaṁ vuccati puggalo “dhammānusārī”.
Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno puggalo dhammānusārī phale ṭhito diṭṭhippatto.
Katamo ca puggalo saddhānusārī?
Yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti, saddhāvāhiṁ saddhāpubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti—
ayaṁ vuccati puggalo “saddhānusārī”.
Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno puggalo saddhānusārī phale ṭhito saddhāvimutto.
Katamo ca puggalo sattakkhattuparamo?
Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano.
So sattakkhattuṁ deve ca mānuse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karoti—
ayaṁ vuccati puggalo “sattakkhattuparamo”.
Katamo ca puggalo kolaṅkolo?
Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano.
So dve vā tīṇi vā kulāni sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karoti—
ayaṁ vuccati puggalo “kolaṅkolo”.
Katamo ca puggalo ekabījī?
Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano.
So ekaṁyeva mānusakaṁ bhavaṁ nibbattetvā dukkhassantaṁ karoti—
ayaṁ vuccati puggalo “ekabījī”.
Katamo ca puggalo sakadāgāmī?
Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karoti—
ayaṁ vuccati puggalo “sakadāgāmī”.
Katamo ca puggalo anāgāmī?
Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā—
ayaṁ vuccati puggalo “anāgāmī”.
Katamo ca puggalo antarāparinibbāyī?
Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
So upapannaṁ vā samanantarā appattaṁ vā vemajjhaṁ āyuppamāṇaṁ ariyamaggaṁ sañjaneti upariṭṭhimānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya—
ayaṁ vuccati puggalo “antarāparinibbāyī”.
Katamo ca puggalo upahaccaparinibbāyī?
Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
So atikkamitvā vemajjhaṁ āyuppamāṇaṁ upahacca vā kālakiriyaṁ ariyamaggaṁ sañjaneti upariṭṭhimānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya—
ayaṁ vuccati puggalo “upahaccaparinibbāyī”.