Puggalapaññatti

Designation of Persons

Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · suttacentral/sc-data · CC0 · Fetched 2026-04-18 · 1841 segments

පෙන්වන කොටස් 1701-1800 න් 1841

“ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
Tassa evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati.
Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti pajānāti.
Idamassa saṅgāmavijayasmiṁ.
Seyyathāpi so yodhājīvo sahati rajaggaṁ sahati dhajaggaṁ sahati ussāraṇaṁ sahati sampahāraṁ, so taṁ saṅgāmaṁ abhivijinitvā vijitasaṅgāmo tameva saṅgāmasīsaṁ ajjhāvasati, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Evarūpopi idhekacco puggalo hoti.
Ayaṁ pañcamo yodhājīvūpamo puggalo santo saṁvijjamāno bhikkhūsu.
Ime pañca yodhājīvūpamā puggalā santo saṁvijjamānā bhikkhūsu.
Tattha katame pañca piṇḍapātikā?
Mandattā momūhattā piṇḍapātiko hoti, pāpiccho icchāpakato piṇḍapātiko hoti, ummādā cittavikkhepā piṇḍapātiko hoti, “vaṇṇitaṁ buddhehi buddhasāvakehī”ti piṇḍapātiko hoti, api ca appicchataṁyeva nissāya santuṭṭhiṁyeva nissāya sallekhaṁyeva nissāya idamatthitaṁyeva nissāya piṇḍapātiko hoti.
Tatra yvāyaṁ piṇḍapātiko appicchataṁyeva nissāya santuṭṭhiṁyeva nissāya sallekhaṁyeva nissāya idamatthitaṁyeva nissāya piṇḍapātiko, ayaṁ imesaṁ pañcannaṁ piṇḍapātikānaṁ aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca.
Seyyathāpi nāma gavā khīraṁ, khīramhā dadhi, dadhimhā navanītaṁ, navanītamhā sappi, sappimhā sappimaṇḍo, sappimaṇḍaṁ tattha aggamakkhāyati;
evamevaṁ yvāyaṁ piṇḍapātiko appicchataṁyeva nissāya santuṭṭhiṁyeva nissāya sallekhaṁyeva nissāya idamatthitaṁyeva nissāya piṇḍapātiko hoti, ayaṁ imesaṁ pañcannaṁ piṇḍapātikānaṁ aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca.
Ime pañca piṇḍapātikā.
Tattha katame pañca khalupacchābhattikā …pe…
pañca ekāsanikā …pe…
pañca paṁsukūlikā …pe…
pañca tecīvarikā …pe…
pañca āraññikā …pe…
pañca rukkhamūlikā …pe…
pañca abbhokāsikā …pe…
pañca nesajjikā …pe…
pañca yathāsanthatikā …pe….
Tattha katame pañca sosānikā?
Mandattā momūhattā sosāniko hoti, pāpiccho icchāpakato sosāniko hoti, ummādā cittavikkhepā sosāniko hoti, “vaṇṇitaṁ buddhehi buddhasāvakehī”ti sosāniko hoti, api ca appicchataṁyeva nissāya santuṭṭhiṁyeva nissāya sallekhaṁyeva nissāya idamatthitaṁyeva nissāya sosāniko hoti.
Tatra yvāyaṁ sosāniko appicchataṁyeva nissāya santuṭṭhiṁyeva nissāya sallekhaṁyeva nissāya idamatthitaṁyeva nissāya sosāniko, ayaṁ imesaṁ pañcannaṁ sosānikānaṁ aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca.
Seyyathāpi nāma gavā khīraṁ, khīramhā dadhi, dadhimhā navanītaṁ, navanītamhā sappi, sappimhā sappimaṇḍo, sappimaṇḍaṁ tattha aggamakkhāyati;
evamevaṁ yvāyaṁ sosāniko appicchataṁyeva nissāya santuṭṭhiṁyeva nissāya sallekhaṁyeva nissāya idamatthitaṁyeva nissāya sosāniko hoti, ayaṁ imesaṁ pañcannaṁ sosānikānaṁ aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca.
Ime pañca sosānikā.
Pañcakaniddeso.
Puggalapaññatti
Niddesa
6. Chakkapuggalapaññatti
Tatra yvāyaṁ puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhati, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇāti balesu ca vasībhāvaṁ, sammāsambuddho tena daṭṭhabbo.
Tatra yvāyaṁ puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhati, na ca tattha sabbaññutaṁ pāpuṇāti na ca balesu vasībhāvaṁ, paccekasambuddho tena daṭṭhabbo.
Tatra yvāyaṁ puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni anabhisambujjhati, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti, sāvakapāramiñca pāpuṇāti, sāriputtamoggallānā tena daṭṭhabbā.
Tatra yvāyaṁ puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni anabhisambujjhati, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti, na ca sāvakapāramiṁ pāpuṇāti, avasesā arahantā tena daṭṭhabbā.
Tatra yvāyaṁ puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni anabhisambujjhati, na ca diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti, anāgāmī hoti anāgantā itthattaṁ, anāgāmī tena daṭṭhabbo.
Tatra yvāyaṁ puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni anabhisambujjhati, na ca diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti, āgantā itthattaṁ, sotāpannasakadāgāmino tena daṭṭhabbā.
Chakkaniddeso.
Puggalapaññatti
Niddesa
7. Sattakapuggalapaññatti
Kathañca puggalo sakiṁ nimuggo nimuggova hoti?
Idhekacco puggalo samannāgato hoti ekantakāḷakehi akusalehi dhammehi.
Evaṁ puggalo sakiṁ nimuggo nimuggova hoti.
Kathañca puggalo ummujjitvā nimujjati?
Idhekacco puggalo ummujjati “sāhu saddhā kusalesu dhammesu, sādhu hirī kusalesu dhammesu, sādhu ottappaṁ kusalesu dhammesu, sādhu vīriyaṁ kusalesu dhammesu, sādhu paññā kusalesu dhammesū”ti.
Tassa sā saddhā neva tiṭṭhati no vaḍḍhati hāyatiyeva, tassa sā hirī neva tiṭṭhati no vaḍḍhati hāyatiyeva, tassa taṁ ottappaṁ neva tiṭṭhati no vaḍḍhati hāyatiyeva, tassa taṁ vīriyaṁ neva tiṭṭhati no vaḍḍhati hāyatiyeva, tassa sā paññā neva tiṭṭhati no vaḍḍhati hāyatiyeva.
Evaṁ puggalo ummujjitvā nimujjati.
Kathañca puggalo ummujjitvā ṭhito hoti?
Idhekacco puggalo ummujjati “sāhu saddhā kusalesu dhammesu, sādhu hirī kusalesu dhammesu, sādhu ottappaṁ kusalesu dhammesu, sādhu vīriyaṁ kusalesu dhammesu, sādhu paññā kusalesu dhammesū”ti.
Tassa sā saddhā neva hāyati no vaḍḍhati ṭhitā hoti, tassa sā hirī neva hāyati no vaḍḍhati ṭhitā hoti, tassa taṁ ottappaṁ neva hāyati no vaḍḍhati ṭhitaṁ hoti, tassa taṁ vīriyaṁ neva hāyati no vaḍḍhati ṭhitaṁ hoti, tassa sā paññā neva hāyati no vaḍḍhati ṭhitā hoti.
Evaṁ puggalo ummujjitvā ṭhito hoti.
Kathañca puggalo ummujjitvā vipassati viloketi?
Idhekacco puggalo ummujjati “sāhu saddhā kusalesu dhammesu, sādhu hirī kusalesu dhammesu, sādhu ottappaṁ kusalesu dhammesu, sādhu vīriyaṁ kusalesu dhammesu, sādhu paññā kusalesu dhammesū”ti.
So tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano.
Evaṁ puggalo ummujjitvā vipassati viloketi.
Kathañca puggalo ummujjitvā patarati?
Idhekacco puggalo ummujjati “sāhu saddhā kusalesu dhammesu, sādhu hirī kusalesu dhammesu, sādhu ottappaṁ kusalesu dhammesu, sādhu vīriyaṁ kusalesu dhammesu, sādhu paññā kusalesu dhammesū”ti.
So tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī hoti sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantakaro hoti.
Evaṁ puggalo ummujjitvā patarati.
Kathañca puggalo ummujjitvā patigādhappatto hoti?
Idhekacco puggalo ummujjati “sāhu saddhā kusalesu dhammesu, sādhu hirī kusalesu dhammesu, sādhu ottappaṁ kusalesu dhammesu, sādhu vīriyaṁ kusalesu dhammesu, sādhu paññā kusalesu dhammesū”ti.
So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
Evaṁ puggalo ummujjitvā paṭigādhappatto hoti.
Kathañca puggalo ummujjitvā tiṇṇo hoti pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo?
Idhekacco puggalo ummujjati “sāhu saddhā kusalesu dhammesu, sādhu hirī kusalesu dhammesu, sādhu ottappaṁ kusalesu dhammesu, sādhu vīriyaṁ kusalesu dhammesu, sādhu paññā kusalesu dhammesū”ti.
So āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
Evaṁ puggalo ummujjitvā tiṇṇo hoti pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo.
Katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto?
Idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.
Ayaṁ vuccati puggalo ubhatobhāgavimutto.
Katamo ca puggalo paññāvimutto …pe….
Kāyasakkhī ….
Diṭṭhippatto ….
Saddhāvimutto ….
Dhammānusārī ….
Katamo ca puggalo saddhānusārī?
Yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti, saddhāvāhiṁ saddhāpubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti.
Ayaṁ vuccati puggalo saddhānusārī.
Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno puggalo saddhānusārī, phale ṭhito saddhāvimuttoti.
Sattakaniddeso.
Puggalapaññatti
Niddesa
8. Aṭṭhakapuggalapaññatti
Tattha katame cattāro maggasamaṅgino, cattāro phalasamaṅgino puggalā?
Sotāpanno, sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno;
sakadāgāmī, sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno;
anāgāmī, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno;
arahā, arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno;
ime cattāro maggasamaṅgino, ime cattāro phalasamaṅgino puggalā.
Aṭṭhakaniddeso.
Puggalapaññatti
Niddesa
9. Navakapuggalapaññatti
Katamo ca puggalo sammāsambuddho?
Idhekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhati, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇāti balesu ca vasībhāvaṁ.
Ayaṁ vuccati puggalo sammāsambuddho.