3. තික නිද්දෙසො
1. කතමො ච පුග්ගලො නිරාසො: ඉධෙ’කච්චෙ පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සංකස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්රහ්මචාරී බ්රහ්මචාරීපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. සො සුණාති ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙවධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස න එවං හොති: ‘කුදස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙවධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති, අයං වුච්චති පුග්ගලො නිරාසො.
කතමො ච පුග්ගලො ආසංසො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්යාණධම්මො, සො සුණාති ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. තස්ස එවං හොති ‘කුදස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති, අයං වුච්චති පුග්ගලො ආසංසො.
කතමො ච පුග්ගලො විගතාසො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙවධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤාසච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සුණාති ‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙවධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤාසච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති තස්ස න එවං හොති. ‘කුදස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’ති. තං කිස්සහෙතු: යාහි’ස්ස පුබ්බෙ අවිමුත්තස්ස විමුත්තාසා සාස්ස{1}. පටිප්පස්සද්ධා, අයං වුච්චති පුග්ගලො විගතාසො.
2. තත්ථ කතමෙ තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා තයො ගිලානාඉධෙ’කච්චොගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං, නෙව වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා, ඉධ පන එකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. ඉධ පන එකච්චො ගිලානො ලභන්තොව සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො, වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. තත්ර ස්වායං ගිලානො ලභන්තොව සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තොව පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. ඉමං ගිලානං පටිච්ච ගිලානභත්තං අනුඤ්ඤාතං, ගිලානභෙසජ්ජං අනුඤ්ඤාතං, ගිලානුපට්ඨාකො අනුඤ්ඤාතො, ඉමඤ්ච පන ගිලානං පටිච්ච අඤ්ඤෙ’පි ගිලානා උපට්ඨාතබ්බා.
එවමෙව{1} තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය, අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය, නෙව ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. ඉධ පන එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය, අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය. ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. ඉධ පන එකච්චො පුග්ගලො ලභන්තොව තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තොව තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නො අලභන්තො, ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. තත්ර ස්වායං පුග්ගලො ලභන්තොව තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තොව තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවනාය නො අලභන්තො ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. ඉමං පුග්ගලං පටිච්ච භගවතා ධම්මදෙසනා අනුඤ්ඤාතා, ඉමඤ්ච පන පුග්ගලං පටිච්ච අඤ්ඤෙසම්පි ධම්මො දෙසෙතබ්බො. ඉමෙ තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.
3. කතමො ච පුග්ගලො කායසක්ඛී: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අට්ඨවිමොක්ඛෙ කායෙන ඵස්සිත්වා{1} විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො කායසක්ඛි.
කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨප්පත්තො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති, තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො දිට්ඨප්පත්තො.
කතමො ච පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති -පෙ- තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. නො ච ඛො යථා දිට්ඨප්පත්තස්ස. අයං වුච්චති පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො.
4. කතමො ච පුග්ගලො ගූථභාණී: ඉධෙ කච්චො පුග්ගලො මුසාවාදී හොති, සභග්ගතො{2} වා, පරිසග්ගතො{3} වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා, පූගමජ්ඣගතො වා, රාජකුලමජ්ඣගතො වා, අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො ‘එහම්භො පුරිස{4} යං ජානාසි තං වදෙහී’ති සො අජානං වා ආහ{5} ජානාමීති, ජානං වා ආහ න ජානාමීති, අපස්සං වා ආහ පස්සාමීති, පස්සං වා ආහ න පස්සාමීති, ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා, සම්පජානමුසා භාසිතා හොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ගූථභාණී.
කතමො ච පුග්ගලො පුප්ඵභාණී: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො හොති සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො ‘එහම්භො පුරිස යං ජානාසි තං වදෙහී’ති, සො අජානං වා ආහ න ජානාමීති, ජානං වා ආහ ජානාමීති, අපස්සං වා ආහ න පස්සාමීති, පස්සං වා ආහ පස්සාමීති, ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා න සම්පජානමුසා භාසිතා හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො පුප්ඵභාණී.
කතමො ච පුග්ගලො මධුභාණී: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයො හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො මධුභාණී.
5. කතමො ච පුග්ගලො අරුකූපමචිත්තො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති ව්යාපජ්ජති පතිත්ථීයති{1} කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතු කරොති සෙය්යථාපි නාම දුට්ඨාරුකා{2} කට්ඨෙන වා කඨලෙන වා ඝට්ටිතා{3} භිය්යොසොමත්තායඅස්සන්දති.{4} එවමෙව ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො. අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්යාපජ්ජති, පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො අරුකූපමචිත්තො.
කතමො ච පුග්ගලො විජ්ජූපමචිත්තො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. සෙය්යථාපි නාම චක්ඛුමා පුරිසො රත්තන්ධකාරතිමිසායං{5} විජ්ජන්තරිකාය රූපානි පස්සෙය්ය, එවමෙව ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති. අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති, අයං වුච්චති පුග්ගලො විජ්ජූපමචිත්තො.
කතමො ච පුග්ගලො වජිරූපමචිත්තො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සෙය්යථාපි නාම වජිරස්ස නත්ථී කිඤ්චි අභෙජ්ජං මණී වා පාසාණො වා, එවමෙව ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, අයං වුච්චති පුග්ගලො වජිරූපමචිත්තො.
6. කතමො ච පුග්ගලො අන්ධො: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථා රූපං චක්ඛු න හොති, යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්ය අධිගතං වා භොගං ඵාතිකරෙය්ය,{1} තථාරූපම්පනස්ස{2} චක්ඛු න හොති, යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, අයං වුච්චති පුග්ගලො අන්ධො.
කතමො ච පුග්ගලො එකචක්ඛු: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථා රූපං චක්ඛු හොති, යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්ය අධිගතං වා භොගං ඵාතිකරෙය්ය, තථාරූපම්පනස්ස චක්ඛු න හොති, යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, අයං වුච්චති පුග්ගලො එකචක්ඛු.
කතමො ච පුග්ගලො ද්විචක්ඛු: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති, යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්ය අධිගතං වා භොගං ඵාතිකරෙය්ය, තථාරූපම්පනස්ස චක්ඛු හොති, යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්ය, අයං වුච්චති පුග්ගලො ද්විචක්ඛු.
7. කතමො ච පුග්ගලො අවකුජ්ජපඤ්ඤො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා{1} හොති, අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මසවණාය,{2} තස්ස භික්ඛු ධම්මං දෙසෙන්ති: ආදිකල්යාණං මජ්ඣෙ කල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං සව්යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසෙන්ති, සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්තා කථාය නෙව ආදිං මනසිකරොති, න මජ්ඣං මනසිකරොති න පරියොසානං මනසිකරොති වුට්ඨිතො’පි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසිකරොති. න මජ්ඣං මනසිකරොති, න පරියොසානං මනසිකරොති. සෙය්යථාපි නාම කුම්භො නික්කුජ්ජො{3} තත්ර උදකං ආසිත්තං විවට්ටති නො සණ්ඨාති, එවමෙව ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මසවණාය, තස්ස භික්ඛු ධම්මං දෙසෙන්ති, ආදිකල්යාණං මජ්ඣෙ කල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං සව්යජ්ඣනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසිකරොති, න මජ්ඣං මනසිකරොති, න පරියොසානං මනසිකරොති, වුට්ඨිතො’පි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසිකරොති, න මජ්ඣං මනසිකරොති න පරියොසානං මනසිකරොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො අවකුජ්ජපඤ්ඤො.
කතමො ච පුග්ගලො උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො: ඉධෙ කච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මසවණාය. තස්ස භික්ඛු ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්යාණං මජ්ඣෙකල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං සව්යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසෙන්ති, සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසිකරොති, මජ්ඣම්පි මනසිකරොති. පරියොසානම්පි මනසිකරොති, වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසිකරොති, න මජ්ඣං මනසිකරොති, න පරියොසානං මනසිකරොති, සෙය්යථාපි නාම පුරිසස්ස උච්ඡඞ්ගෙ නානා ඛජ්ජකානි ආකිණ්ණානි තිලා තණ්ඩුලා{4} මොදකා බදරා, සො තම්හා ආසනා වුට්ඨහන්තො සතිසම්මොසා පකිරෙය්ය. එවමෙව ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති, අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මසවණාය, තස්ස භික්ඛු ධම්මං දොසෙන්ති ආදිකල්යාණං මජ්ඣෙ කල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං සව්යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසෙන්ති, සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසිකරොති, මජ්ඣම්පි මනසිකරොති, පරියොසානම්පි මනසිකරොති වුට්ඨිතො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිම්පි මනසිකරොති න මජ්ඣිම්පි මනසිකරොති න පරියොසානම්පි මනසිකරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො.
කතමො ච පුග්ගලො පුථුපඤ්ඤො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මසවණාය තස්ස භික්ඛු ධම්මං දෙසෙන්ති, ආදිකල්යාණං මජ්ඣෙ කල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං සව්යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසිකරොති, මජ්ඣම්පි මනසිකරොති, පරියොසානම්පි මනසිකරොති; වුට්ඨිතො’පි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසිකරොති, මජ්ඣම්පි මනසිකරොති, පරියොසානම්පි මනසිකරොති. සෙය්යථාපි නාම කුම්භො උක්කුජ්ජො. තත්ර උදකං ආසිත්තං සණ්ඨාති නො විවට්ටති. එවමෙව ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති: අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මසවණාය. තස්ස භික්ඛු ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්යාණං මජ්ඣෙකල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං සව්යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසිකරොති. මජ්ඣම්පි මනසිකරොති, පරියොසානම්පි මනසිකරොති, වුට්ඨිතො’පි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසිකරොති, මජ්ඣම්පි මනසිකරොති, පරියොසානම්පි මනසිකරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො පුථුපඤ්ඤො.
8. කතමො ච පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච අවීතරාගො: සොතාපන්නසකදාගාමිනො, ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා කාමෙසු ච භවෙසු ච අවීතරාගා.
කතමො ච පුග්ගලො කාමෙසු වීතරාගො භවෙසු අවීතරාගො: අනාගාමී. අයං වුච්චති පුග්ගලො කාමෙසු වීතරාගො, භවෙසු අවීතරාගො.
කතමො ච පුග්ගලො ච කාමෙසු ච භවෙසු ච වීතරාගො: අරහා. අයං වුච්චති පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච වීතරාගො.
9. කතමො ච පුග්ගලො පාසාණලෙඛූපමො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති, සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්යථාපි නාම පාසාණලෙඛා න ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා චිරට්ඨිතිකා හොති. එවමෙව ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති, සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො පාසාණලෙඛූපමො.
කතමො ච පුග්ගලො පඨවිලෙඛූපමො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති, සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්යථාපි නාම පඨවියා ලෙඛා ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා න චිරට්ඨිතිකා හොති. එවමෙව ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො පඨවිලෙඛූපමො.
කතමො ච පුග්ගලො උදකලෙඛූපමො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙන පි වුච්චමානො ඵරුසෙන’පි වුච්චමානො අමනාපෙන’පි වුච්චමානො සංසන්දතිමෙව, සන්ධීයතිමෙව; සම්මොදතිමෙව සෙය්යථාපි නාම උදකෙ ලෙඛා ඛිප්පං ලුජ්ජති, න චිරට්ඨිතිකා හොති, එවමෙව ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙන’පි වුච්චමානො ඵරුසෙන’පි වුච්චමානො අමනාපෙන’පි වුච්චමානො සංසන්දතිමෙව, සන්ධීයතිමෙව, සම්මොදතිමෙව. අයං වුච්චති පුග්ගලො උදකලෙඛූපමො.
10. තත්ථ කතමෙ තයො පොත්ථකූපමා පුග්ගලා: තයො පොත්ථකා, නවො’පි පොත්ථකො දුබ්බණ්ණොචෙව හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච, මජ්ඣිමො ච පොත්ථකො දුබ්බණ්ණොචෙව හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච. ජිණ්ණො’පි පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො චෙව හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච. ජිණ්ණම්පි පොත්ථකං උක්ඛලිපරිමජ්ජනං වා කරොන්ති. සඞ්කාරකූටෙ වා නං ඡඩ්ඩෙන්ති. ‘එවමෙව තයො පොත්ථකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.
කතමෙ තයො: නවොචෙ’පි භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය, සෙය්යථාපි සො පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො තථූපමො අයං පුග්ගලො යො ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදිමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්යථාපි සො පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො තථූපමො අයං පුග්ගලො යෙසං ඛො පන පතිගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං. තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං.
ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය සෙය්යථාපි සො පොත්ථකො අප්පග්ඝො තථූපමො අයං පුග්ගලො. මජ්ඣිමො චෙ’පි භික්ඛු හොති -පෙ- ථෙරො චෙ’පි භික්ඛු හොති, දුස්සීලො පාපධම්මො, ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය, සෙය්යථාපි සො පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො තථූපමො අයං පුග්ගලො. යො ඛො පනස්ස සෙවන්ති. භජන්ති, පයිරුපාසන්ති, දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්යථාපි සො පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන පතිගණ්හාති{1}. චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය. සෙය්යථාපි සො පොත්ථකො අප්පග්ඝො තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපො ථෙරො චෙ’පි භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති. තමෙනං භික්ඛු එවමාහංසු: කින්නුඛො තුය්හං බාලස්ස අව්යත්තස්ස භණිතෙන ත්වම්පි නාම භණිතබ්බං මඤ්ඤසීති. සො කුපිතො අනත්තමනො තථාරූපිං වාචං නිච්ඡාරෙති. යථාරූපාය වාචාය සඞ්ඝො උක්ඛිපති සඞ්කාරකූටෙ’ව නං පොත්ථකං. ඉමෙ තයො පොත්ථකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.
11. තත්ථ කතමෙ තයො කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා: තීණි කාසිකවත්ථානි, නවම්පි කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච, මජ්ඣිමම්පි කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච. ජිණ්ණම්පි කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච. ජිණ්ණම්පි කාසිකං වත්ථං රතන පළිවෙඨනං වා කරොන්ති, ගන්ධකරණ්ඩකෙ වා නං නික්ඛිපන්ති. එවමෙව තයො කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.
කතමෙ තයො: නවො චෙ’පි භික්ඛු හොති සීලවා කල්යාණධම්මො ඉදමස්ස සුවණ්ණතාය. සෙය්යථාපි තං කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තං තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගති ආපජ්ජන්ති තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉදමස්ස සුඛසම්ඵස්සතාය.
සෙය්යථාපි තං කාසිකං වත්ථං සුඛසම්ඵස්සං තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන පතිගණ්හාති{1} චීවරපිණ්ඩපාත සෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං තෙසං තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. ඉදමස්ස මහග්ඝතාය. සෙය්යථාපි තං කාසිකං වත්ථං මහග්ඝං තථූපමො අයං පුග්ගලො. මජ්ඣිමො චෙ’පි භික්ඛු -පෙ- ථෙරො චෙ’පි භික්ඛු හොති සීලවා කල්යාණධම්මො ඉදමස්ස සුවණ්ණතාය. සෙය්යථාපි තං කාසිකං වත්ථං වණ්ණවන්තං, තථූපමො අයං පුග්ගලො යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති. තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය, ඉදමස්ස සුඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්යථාපි තං කාසිකං වත්ථං සුඛසම්ඵස්සං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන පතිගණ්හාති’ චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං. තෙසං තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. ඉදමස්ස මහග්ඝතාය. සෙය්යථාපි තං කාසිකං වත්ථං මගග්ඝං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපො ච ථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති, තමෙනං භික්ඛු එවමාහංසු අප්පසද්දා ආයස්මන්තො හොථ, ථෙරො භික්ඛු ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච භණතීති. තස්ස තං වචනං ආධෙය්යං ගච්ඡති ගන්ධකරණ්ඩකෙ’ව න කාසිකං වත්ථං, ඉමෙ තයො කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.
12. කතමො ච පුග්ගලො සුප්පමෙය්යො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො උද්ධතො හොති උන්නලො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො අසංවුතින්ද්රියො. අයං වුච්චති පුග්ගලො සුප්පමෙය්යො.
කතමො ච පුග්ගලො දුප්පමෙය්යො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අනුද්ධතො හොති අනුන්නලො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතසති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්රියො. අයං වුච්චති පුග්ගලො දුප්පමෙය්යො.
කතමො ච පුග්ගලො අප්පමෙය්යො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති පුග්ගලො අප්පමෙය්යො.
13. කතමො ච පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො, න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො හීනො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො, න භජිතබ්බො, න පයිරුපාසිතබ්බො අඤ්ඤත්ර අනුද්දයා, අඤ්ඤත්ර අනුකම්පා.
කතමො ච පුග්ගලො සෙවිතබ්බො, භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සදිසො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය, එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො, තං කිස්සහෙතු: සීලසාමඤ්ඤගතානං සතං සීලකථා ච නො භවිස්සති සා ච නො ඵාසු භවිස්සති. සා ච නො පවත්තනී{1} භවිස්සති. සමාධි සාමඤ්ඤගතානං සතං සමාධිකථා ච නො භවිස්සති. සා ච නො ඵාසු භවිස්සති, සා ච නො පවත්තනී{1} භවිස්සති. පඤ්ඤාසාමඤ්ඤගතානං සතං පඤ්ඤාකථා ච නො භවිස්සති. සා ච නො ඵාසු භවිස්සති, සා ච නො පවත්තනී භවිස්සති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.
කතමො ච පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුකත්වා{2} සෙවිතබ්බො, භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අධිකො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුකත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො, පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්සහෙතු අපරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි, අපරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි. අපරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුකත්වා{2} සෙවිතබ්බො, භජිතබ්බො, පයිරුපාසිතබ්බො.
14. කතමො ච පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො, න භජිතබ්බො, න පයිරුපාසිතබ්බො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො, අබ්රහ්මචාරී බ්රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තො පූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො එවරූපො පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො. න භජිතබ්බො, න පයිරුපාසිතබ්බො’ තං කිස්සහෙතු: කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’ති. සෙය්යථාපි නාම අභි ගූථගතො කිඤ්චාපි න දංසති අථ ඛො නං මක්ඛෙති, එවමෙව කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලොපාපසහායො පාපසම්පවඞ්ඛොති තස්මා එවරූපො පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො, න භජිතබ්බො, න පයිරුපාසිතබ්බො.
කතමො ච පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති ව්යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චඤ්චෙ පාතුකරොති, සෙය්යථාපි නාම දුට්ඨාරුකා කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතා භිය්යොසොමත්තාය අස්සන්දති, එවමෙව ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති ව්යාපජ්ජති, පතිත්ථීයති කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, සෙය්යථාපි නාම තින්දුකාලාතං කට්ඨෙන වා කඨලයා වා ඝට්ටිතං භිය්යොසොමත්තාය චිච්චිටායති චිටිචිටායති, එවමෙව ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති ව්යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, සෙය්යථාපි නාම ගූථකූපො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්යොසොමත්තාය දුග්ගන්ධො හොති, එවමෙව ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති ව්යාපජ්ජති පතිත්ථීයති කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, එවරූපො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්සහෙතු: අක්කොසෙය්යපි මං පරිභාසෙය්යපි මං අනත්ථම්පි මෙ{1} කරෙය්යාති, තස්මා එවරූපො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො, න සෙවිතබ්බො, න භජිතබ්බො, න පයිරුපාසිතබ්බො.
කතමො ච පුග්ගලො සෙවිතබ්බො, භජිතබ්බො, පයිරුපාසිතබ්බො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති, කල්යාණධම්මො, එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො, භජිතබ්බො, පයිරුපාසිතබ්බො, තං කිස්ස හෙතු: කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති අථ ඛො නං කල්යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති. කල්යාණමිත්තො පුරිසපුග්ගලො, කල්යාණසහායො කල්යාණසම්පවඞ්කො’ති තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො, භජිතබ්බො, පයිරුපාසිතබ්බො.
15. කතමො ච පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී සමාධිස්මිං මත්තසොකාරී පඤ්ඤාය මත්තසොකාරී: සොතාපන්නසකදාගාමිනො. ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා සීලෙසු පරිපූරකාරිනො, සමාධිස්මිං මත්තසොකාරිනො, පඤ්ඤාය මත්තසොකාරිනො.
කතමො ච පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී පඤ්ඤාය මත්තසොකාරී: අනාගාමී. අයං වුච්චති පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසොකාරී.
කතමො ච පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය ච පරිපූරකාරී: අරහා. අයං වුච්චති පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය ච පරිපූරකාරී.
16. තත්ථ කතමෙ තයො සත්ථාරෙ: ඉධෙ’කච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, න රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. ඉධ පන එකච්චො සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, ඉධ පන එකච්චො සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති වෙදනානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. තත්ර ය්වායං සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, න රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති{1} රූපාවචරසමාපත්තියා ලාභී සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො තත්ර ය්වායං සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති අරූපාවචරසමාපත්තියා ලාභී සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්ර ය්වායං සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, වෙදනානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, සම්මාසම්බුද්ධො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො, ඉමෙ තයො සත්ථාරො.
17. තත්ථ කතමෙ අපරෙපි තයො සත්ථාරො: ඉධෙකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙචෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති ඉධ පන එකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, ඉධ පන එකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙචෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති. අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති. තත්ර ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙචෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති සස්සතවාදො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො, තත්ර ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ’ව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති උච්ඡෙදවාදො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්ර යාවායං සත්ථා දිට්ඨෙචෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති. අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති. සම්මා සම්බුද්ධො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො, ඉමෙ අපරෙ’පි තයො සත්ථාරො.
තික නිද්දෙසො නිට්ඨිතො.
4. චතුක්ක නිද්දෙසො
1. කතමො ච පුග්ගලො අසප්පුරිසො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී මොති, කාමෙසු මිච්ඡාචාරී හොති මුසාවාදී හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො අසප්පුරිසො.
කතමො ච පුග්ගලො අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති. අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති. අත්තනා ච කාමෙසු මිච්ඡාචාරී හොති, පරඤ්ච කාමෙසු මිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති, පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානෙ සමාදපෙති, අයං වුච්චති පුග්ගලො අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො.
කතමො ච පුග්ගලො සප්පුරිසො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො සප්පුරිසො.
කතමො ච පුග්ගලො සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතාවෙරමණියා සමාදපෙති. අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති. අත්තනා ච කාමෙසු මිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසු මිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති. අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති. අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො.
2. කතමො ච පුග්ගලො පාපො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසු මිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුනාවාචො{1} හොති, ඵරුසවාචො{2} හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති, අභිජ්ඣාලූ හොති, ව්යාපන්නචිත්තො හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො පාපො.
කතමො ච පුග්ගලො පාපෙන පාපතරො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති. පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති. අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසු මිච්ඡාචාරී හොති පරඤ්ච කාමෙසු මිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදී හොති, පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච පිසුනවාචො{1} හොති, පරඤ්ච පිසුනාය වාචාය සමාදපෙති, අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති, අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච අභිජ්ඣාලූ හොති, පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අත්තනා ච ව්යාපන්නචිත්තො හොති, පරඤ්ච ව්යාපාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨි හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති: අයං වුච්චති පුග්ගලො පාපෙන පාපතරො.
කතමො ච පුග්ගලො කල්යාණො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති. පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, අනභිජ්ඣාලූ හොති, අව්යාපන්නචිත්තො හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො කල්යාණො.
කතමො ච පුග්ගලො කල්යාණෙන කල්යාණතරො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති. පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසු මිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච කාමෙසු මිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති. අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති,
පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙතා, අත්තනා ච පිසුනාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පිසුනාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති. අත්තනා ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති. අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති. අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති, පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති. අත්තනා ච අව්යාපන්නචිත්තො හොති. පරඤ්ච අව්යාපාදෙ සමාදපෙති. අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨි හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො කල්යාණෙන කල්යාණතරො.
3. කතමො ච පුග්ගලො පාපධම්මො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතී හොති -පෙ- මිච්ඡාදිට්ඨී හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො පාපධම්මො.
කතමො ච පුග්ගලො පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතාතී හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති. අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති, පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති -පෙ- අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨි හොති, පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො.
කතමො ච පුග්ගලො කල්යාණධම්මො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති -පෙ- සම්මාදිට්ඨි හොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො කල්යාණධම්මො.
කතමො ච පුග්ගලො කල්යාණධම්මෙන කල්යාණධම්මතරො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති. -පෙ- අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨි හොති, පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො කල්යාණධම්මෙන කල්යාණධම්මතරො.
4. කතමො ච පුග්ගලො සාවජ්ජො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති; සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සාවජ්ජො.
කතමො ච පුග්ගලො සාවජ්ජබහුලො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං අනවජ්ජෙන, සාවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති - අප්පං අනවජ්ජෙන, සාවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං අනවජ්ජෙන, අයං වුච්චති පුග්ගලො සාවජ්ජ බහුලො.
කතමො ච පුග්ගලො අප්පසාවජ්ජො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං සාවජ්ජෙන, අනවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං සාවජ්ජෙන, අනවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං සාවජ්ජෙන. අයං වුච්චති පුග්ගලො අප්පසාවජ්ජො.
කතමො ච පුග්ගලො අනවජ්ජො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො අනවජ්ජො.
5. කතමො ච පුග්ගලො උග්ඝටිතඤ්ඤූ: යස්ස පුග්ගලස්ස සහඋදාහටවෙලාය ධම්මාභිසමයො හොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො උග්ඝටිතඤ්ඤූ.
කතමො ච පුග්ගලො විපචිතඤ්ඤූ: යස්ස පුග්ගලස්ස සඞ්ඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථෙ විභජියමානෙ. ධම්මාභිසමයො හොති, අයං වුච්චති පුග්ගලො විපචිතඤ්ඤූ.
කතමො ච පුග්ගලො නෙය්යො: යස්ස පුග්ගලස්ස උද්දෙසතො පරිපුච්ඡතො යොනිසො මනසිකරොතො කල්යාණමිත්තෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො එවං අනුපුබ්බෙන ධම්මාභිසමයො හොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො නෙය්යො.
කතමො ච පුග්ගලො පදපරමො: යස්ස පුග්ගලස්ස බහුම්පි සුණතො බහුම්පි භණතො බහුම්පි ධාරයතො බහුම්පි වාචයතො, න තාය ජාතියා ධම්මාභිසමයො හොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො පදපරමො.
6. කතමො ච පුග්ගලො මුත්තපටිභානො, නො යුත්තපටිභානො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො යුත්තං වදති නො සීඝං. අයං වුච්චති පුග්ගලො යුත්තපටිභානො නො මුත්තපටිභානො.
කතමො ච පුග්ගලො මුත්තපටිභානො, නො යුත්තපටිභානො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො සීඝං වදති නො යුත්තං. අයං වුච්චති පුග්ගලො මුත්තපටිභානො, නො යුත්තපටිභානො.
කතමො ච පුග්ගලො යුත්තපටිභානො ච මුත්තපටිභානො ච: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො යුත්තඤ්ච වදති. සීඝඤ්ච අයං වුච්චති පුග්ගලො යුත්තපටිභානො ච මුත්තපටිභානො ච.
කතමො ච පුග්ගලො නෙව යුත්තපටිභානො නො මුත්තපටිභානො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො නෙව යුත්තං වදති, නො සීඝං. අයං වුච්චති පුග්ගලො නෙව යුත්තපටිභානො නො මුත්තපටිභානො.
7. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො ධම්මකථිකා පුග්ගලා: චත්තාරො ධම්මකථිකා - ඉධෙ’කච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති, අසහිතඤ්ච පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස, එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉධ පන එකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච, පරිසාය චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස, එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසා ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉධ පන එකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච පරිසාචස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස, එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉධ පන එකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස, එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මකථිකා පුග්ගලා.
8. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා: චත්තාරො වලාහකා; ගජ්ජිතා නො වස්සිතා වස්සිතා, නො ගජ්ජිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා. එවමෙව චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො: ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා.
කථඤ්ච පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො භාසිතා හොති නො කත්තා. එවං පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා. සෙය්යථාපි සො වලාහකො ගජ්ජිතා නො වස්සිතා. තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො වස්සිතා හොති නො ගජ්ජිතා: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො කත්තා හොති නො භාසිතා. එවං පුග්ගලො වස්සිතා හොති නො ගජ්ජිතා. සෙය්යථාපි සො වලාහකො වස්සිතා නො ගජ්ජිතා. තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච: ඉධෙ කච්චො පුග්ගලො භාසිතා ච හොති කත්තා ච එවං පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච. සෙය්යථාපි සො වලාහකො ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච. තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො නෙව භාසිතා හොති නො කත්තා, එවං පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා, සෙය්යථාපි සො වලාහකො නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.
9. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා: චතස්සො මූසික: ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා. ගාධං කත්තා ච වසිතා ච, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා. එවමෙව චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො: ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, ගාධං කත්තා ච, වසිතා ච, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා.
කථඤ්ච පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති: සුත්තං ගෙය්යං වෙය්යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං. වෙදල්ලං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං නප්පජානාති අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං නප්පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා. සෙය්යථාපි සා මූසිකා ගාධං කත්තා නො වසිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො වසිතා හොති නො ගාධං කත්තා: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො න ධම්මං පරියාපුණාති: සුත්තං ගෙය්යං වෙය්යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො වසිතා හොති නො ගාධං කත්තා සෙය්යථාපි සා මූසිකා වසිතා නො ගාධං කත්තා. තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති: සුත්තං ගෙය්යං වෙය්යාකරණං ගාථා උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච. සෙය්යථාපි සා මූසිකා ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච-තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා; ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො න ධම්මං පරියාපුණාති; සුත්තං ගෙය්යං වෙය්යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාකතං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං, සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං නප්පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං නප්පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං නප්පජානාති, එවං පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා. සෙය්යථාපි සා මූසිකා. නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.
10. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා: චත්තාරි අම්බානි, ආමං පක්කවණ්ණි, පක්කං ආමවණ්ණි, ආමං ආමවණ්ණි, පක්කං පක්කවණ්ණි. එවමෙව{1} චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො: ආමො පක්කවණ්ණී, පක්කො ආමවණ්ණී, ආමො ආමවණ්ණී, පක්කො පක්කවණ්ණී.
කථඤ්ච පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණි: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං නප්පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං නප්පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්යථාපි තං අම්බං ආමං පක්කවණ්ණි, තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී. සෙය්යථාපි තං අම්බං පක්කං ආමවණ්ණී, තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී. සෙය්යථාපි තං අම්බං ආමං ආමවණ්ණී, තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්යථාපි තං අම්බං පක්කං පක්කවණ්ණි. තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.
11. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා: චත්තාරො කුම්භා: තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො. එවමෙව චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො: තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො.
කථඤ්ච පුග්ගලො තුච්ඡා හොති පිහිතෙ: ඉධෙ’කච්චස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො තුච්ඡො හොති පිහිතො. සෙය්යථාපි සො කුම්භො තුච්ඡො පිහිතො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො පූරො හොති විවටො: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනීපටිපදාති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පූරො හොති විවටො. සෙය්යථාපි සො කුම්භො පූරො විවටො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො. සෙය්යථාපි සො කුම්භො තුච්ඡො විවටො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං{1}. පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො. සෙය්යථාපි සො කුම්භො පූරො පිහිතො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.
12. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා: චත්තාරො උදකරහදා: උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානොභාසො උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො. එවමෙව චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො: උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානො භාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො.
කථඤ්ච පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරොභාසො: ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනීපටිපදාති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරො භාසො. සෙය්යථාපි සො උදකරහදො උත්තානො ගම්භීරොභාසො තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානොභාසො: ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානො භාසො සෙය්යථාපි සො උදකරහදො ගම්භීරො උත්තානොභාසො තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසො: ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසෙ. සෙය්යථාපි සො උදකරහදො උත්තානො උත්තානොභාසො තථූපමො අයං පුග්ගලො.
කථඤ්ච පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො: ඉධෙ’කච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සම්මිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති -පෙ- අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො. සෙය්යථාපි සො උදකරහදො ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.