නවක මාතිකා නිට්ඨිතා
10. දසක මාතිකා
1. පඤ්චන්නං ඉධ නිට්ඨා, පඤ්චන්නං ඉධ විහාය නිට්ඨා.
දසක මාතිකා නිට්ඨිතා
පුග්ගලපඤ්ඤත්ති මාතිකා නිට්ඨිතා.
නිද්දෙසවාරො
1. එකක නිද්දෙසො
1. කතමො ච පුග්ගලො සමයවිමුත්තො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං අට්ඨවිමොක්ඛෙ කායෙන ඵස්සිත්වා{1} විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සමයවිමුත්තො.
2. කතමො ච පුග්ගලො අසමයවිමුත්තො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං අට්ඨවිමොක්ඛෙ කායෙන ඵස්සිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො අසමයවිමුත්තො. සබ්බෙපි අරිය පුග්ගලා අරියවිමොක්ඛෙ අසමයවිමුත්තා.
3. කතමො ච පුග්ගලො කුප්පධම්මො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති. රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී, න යත්ථීච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතී’පි වුට්ඨාතිපි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තස්ස පුග්ගලස්ස පමාදමාගම්ම තා සමාපත්තියො කුප්පෙය්යුං. අයං වුච්චති පුග්ගලො කුප්පධම්මො.
4. කතමො ච පුග්ගලො අකුප්පධම්මො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, යත්ථීච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතී’පි වුට්ඨාති’පි. අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං තස්ස පුග්ගලස්ස පමාදමාගම්ම තා සමාපත්තියො කුප්පෙය්යුං. අයං වුච්චති පුග්ගලො අකුප්පධම්මො. සබ්බෙපි අරියපුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අකුප්පධම්මා.
5. කතමො ච පුග්ගලො පරිහානධම්මො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී, න යත්ථීච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතී පි වුට්ඨාති’පි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං සො පුග්ගලො පමාදමාගම්ම තාහි සමාපත්තීහි පරිහායෙය්ය, අයං වුච්චති පුග්ගලො පරිහානධම්මො.
6. කතමො ච පුග්ගලො අපරිහානධම්මො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, සො ච ඛො නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, යත්ථීච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජති’පි වුට්ඨාතිපි. අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො පුග්ගලො පමාදමාගම්ම තාහි සමාපත්තීහි පරිහායෙය්ය, අයං වුච්චති පුග්ගලො අපරිහාන ධම්මො. සබ්බෙපි අරියපුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අපරිහානධම්මා.
7. කතමො ච පුග්ගලො චෙතනාභබ්බො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති, න අකිච්ඡලාභී, න අකසිරලාභී, යත්ථීච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජති’පි වුට්ඨාති’පි. සචෙ අනුසඤ්චෙතෙති න පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි, සචෙ න අනුසඤ්චෙතෙති පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි. අයං වුච්චති පුග්ගලො චෙතනාභබ්බො.
8. කතමො ච පුග්ගලො අනුරක්ඛනාභබ්බො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී, න යත්ථීච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජති පි වුට්ඨාති’පි. සචෙ අනුරක්ඛති න පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි, සචෙ න අනුරක්ඛති පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි. අයං වුච්චති පුග්ගලො අනුරක්ඛනාභබ්බො.
9. කතමො ච පුග්ගලො පුථුජ්ජනො: යස්ස පුග්ගලස්ස තීණි සංයොජනානි අප්පහීනානි න ච තෙසං ධම්මානං පහානාය පටිපන්නො, අයං වුච්චති පුග්ගලො පුථුජ්ජනො.
10. කතමො ච පුග්ගලො ගොත්රභූ: යෙසං ධම්මානං සමනන්තරා අරියධම්මස්ස අවක්කන්ති හොති තෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො, අයං වුච්චති පුග්ගලො ගොත්රභූ.
11-12. කතමො ච පුග්ගලො භයූපරතො: සත්ත සෙක්ඛා භයූපරතා, යෙ ච පුථුජ්ජනා සීලවන්තො: අරහා අභයූපරතො.
13. කතමො ච පුග්ගලො අභබ්බාගමනො: යෙ තෙ පුග්ගලා කම්මාවරණෙන සමන්නාගතා කිලෙසාවරණෙන සමන්නාගතා විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා අස්සද්ධා අච්ඡන්දිකා දුප්පඤ්ඤා එළා{1} අභබ්බා නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං, ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා අභබ්බාගමනා.
14. කතමො ච පුග්ගලො භබ්බාගමනො: යෙ තෙ පුග්ගලා න කම්මාවරණෙන සමන්නාගතා, න කිලෙසාවරණෙන සමන්නාගතා, න විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා, සද්ධා ඡන්දිකා පඤ්ඤාවන්තා අනෙළා{2} භබ්බා නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං, ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා භබ්බාගමනා.
15-16. කතමො ච පුග්ගලො නියතො: පඤ්ච පුග්ගලා ආනන්තරියකා යෙ ච මිච්ඡා දිට්ඨිකා නියතා, අට්ඨ ච අරියපුග්ගලා නියතා. අවසෙසා පුග්ගලා අනියතා.
17-18. කතමො ච පුග්ගලො පටිපන්නකො: චත්තාරො මග්ග සමඞ්ගිනො පුග්ගලා පටිපන්නකා, චත්තාරො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා ඵලෙ ඨිතා.
19. කතමො ච පුග්ගලො සමසීසි: යස්ස පුග්ගලස්ස අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානං ච හොති ජීවිතපරියාදානං ච, අයං වුච්චති පුග්ගලො සමසීසි.
20. කතමො ච පුග්ගලො ඨිතකප්පි: අයං ච පුග්ගලො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො අස්ස, කප්පස්ස ච උඩ්ඩය්හනවෙලා අස්ස. නෙව තාව කප්පො උඩ්ඩයෙහය්ය, යාවායං පුග්ගලො න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ඨිතකප්පි සබ්බෙපි මග්ගසමඞ්ගිනො පුග්ගලා ඨිතකප්පිනො.
21-22. කතමො ච පුග්ගලො අරියො: අට්ඨාරියපුග්ගලා අරියා, අවසෙසා පුග්ගලා අනරියා.
23-25. කතමො ච පුග්ගලො සෙඛො: චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො තයො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා සෙඛා, අරහා අසෙඛො, අවසෙසා පුග්ගලා නෙව සෙඛා නාසෙක්ඛා.
26. කතමො පුග්ගලො තෙවිජ්ජො: තීහි විජ්ජාහි සමන්නාගතො පුග්ගලො තෙවිජ්ජො.
27. කතමො ච පුග්ගලො ඡළභිඤ්ඤො: ඡහි අභිඤ්ඤාහි සමන්නාගතො පුග්ගලො ඡළභිඤ්ඤො.
28. කතමො ච පුග්ගලො සම්මාසම්බුද්ධො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති බලෙසු ච වසීභාවං. අයං වුච්චති පුග්ගලො සම්මාසම්බුද්ධො.
29. කතමො ච පුග්ගලො පච්චෙකසම්බුද්ධො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, න ච තත්ථ සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති න ච බලෙසු වසීභාවං. අයං වුච්චති පුග්ගලො පච්චෙකසම්බුද්ධො.
30. කතමො ච පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵස්සිත්වා{1} විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො උභතොභාග විමුත්තො.
31. කතමො ච පුග්ගලො පඤ්ඤාවිමුත්තො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵස්සිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො පඤ්ඤා විමුත්තො.
32. කතමො ච පුග්ගලො කායසක්ඛී: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵස්සිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො කායසක්ඛි.
33. කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨප්පත්තො: ඉධෙ කච්චො පුග්ගලො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති, තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො දිට්ඨප්පත්තො.
34. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛසමුදයොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධොති යථාභූතං පජානාති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති යථාභූතං පජානාති, තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති, නො ච ඛො යථා දිට්ඨප්පත්තස්ස අයං වුච්චති පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො.
35. කතමො ච පුග්ගලො ධම්මානුසාරී: යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස පඤ්ඤින්ද්රියං අධිමත්තං හොති පඤ්ඤාවාහි පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ධම්මානුසාරී. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො ධම්මානුසාරී. ඵලෙ ඨිතො දිට්ඨප්පත්තො.
36. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධානුසාරී: යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස සද්ධින්ද්රියං අධිමත්තං හොති සද්ධාවාහි සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සද්ධානුසාරී, සොතාපත්තිඵල සච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො සද්ධානුසාරී, ඵලෙ ඨිතො සද්ධාවිමුත්තො.
37. කතමො ච පුග්ගලො සත්තක්ඛත්තුපරමො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො, සො සත්තක්ඛත්තුං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සත්තක්ඛත්තුපරමො.
38. කතමො ච පුග්ගලො කොලංකොලො: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො, සො ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො කොලඞ්කොලො.
39. කතමො ච පුග්ගලො එකබීජී: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො, සො එකං යෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො එකබීජී.
40. කතමො ච පුග්ගලො සකදාගාමී: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සකදාගාමී.
41. කතමො ච පුග්ගලො අනාගාමී: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකො, අයං වුච්චති පුග්ගලො අනාගාමී.
42. කතමො ච පුග්ගලො අන්තරාපරිනිබ්බායී: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා, සො උප්පන්නං වා සමනන්තරා, අප්පත්තං වා වෙමජ්ඣං ආයුප්පමාණං අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය. අයං වුච්චති පුග්ගලො අන්තරාපරිනිබ්බායී.
43. කතමො ච පුග්ගලො උපහච්චපරිනිබ්බායී: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායි අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා, සො අතික්කමිත්වා වෙමජ්ඣං ආයුප්පමාණං උපහච්ච වා කාලකිරියං අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය. අයං වුච්චති පුග්ගලො උපහච්චපරිනිබ්බායී.
44. කතමො ච පුග්ගලො අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො අසඞ්ඛාරෙන අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය. අයං වුච්චති පුග්ගලො අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී.
45. කතමො ච පුග්ගලො සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා, සො සසඞ්ඛාරෙන අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය. අයං වුච්චති පුග්ගලො සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායි.
46. කතමො ච පුග්ගලො උද්ධංසොතො අකනිට්ඨාගාමී: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායි අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා, සො අවිහා චුතො අතප්පං ගච්ඡති, අතප්පා චුතො සුදස්සං ගච්ඡති, සුදස්සා චුතො සුදස්සිං ගච්ඡති, සුදස්සිතො චුතො අකනිට්ඨං ගච්ඡති, අකනිට්ඨං අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය. අයං වුච්චති පුග්ගලො උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී.
47. තිණ්ණං සංයොජනානං පහානාය පටිපන්නො පුග්ගලො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, යස්ස පුග්ගලස්ස තීණි සංයොජනානි පහීනානි. අයං වුච්චති පුග්ගලො සොතාපන්නො.
48. කාමරාගව්යාපාදානං තනුභාවාය පටිපන්නො පුග්ගලො සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, යස්ස පුග්ගලස්ස කාමරාගව්යාපාදා තනුභූතා. අයං වුච්චති පුග්ගලො සකදාගාමී.
49. කාමරාගව්යාපානං අනවසෙසප්පහානාය පටිපන්නො පුග්ගලො අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, යස්ස පුග්ගලස්ස කාමරාගව්යාපාදා අනවසෙසා පහීනා. අයං වුච්චති පුග්ගලො අනාගාමී.
50. රූපරාග අරූපරාග මාන උද්ධච්ච අවිජ්ජා අනවසෙසප්පහානාය පටිපන්නො පුග්ගලො අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, යස්ස පුග්ගලස්ස රූපරාගො අරූපරාගො මානො උද්ධච්චං අවිජ්ජා අනවසෙසා පහීනා. අයං වුච්චති පුග්ගලො අරහා.
එකක නිද්දෙසො නිට්ඨිතො.
2. දුක නිද්දෙසො
1. කතමො ච පුග්ගලො කොධනො: තත්ථ කතමො කොධො, සො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං, දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං, ව්යාපත්ති ව්යාපජ්ජනා ව්යාපජ්ජිතත්තං, විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං, අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස. අයං වුච්චති කොධො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං කොධො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො කොධනො.
කතමො ච පුග්ගලො උපනාහී: තත්ථ කතමො උපනාහො: පුබ්බකාලං කොධො අපරකාලං උපනාහො, යො එවරූපො උපනාහො උපනය්හනා උපනය්හිතත්තං අට්ඨපනා ඨපනා සණ්ඨපනා අනුසංසන්දනා අනුප්පබන්ධනා දළ්හීකම්මං කොධස්ස, අයං වුච්චති උපනාහො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං උපනාහො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො උපනාහී.
2. කතමො ච පුග්ගලො මක්ඛී: තත්ථ කතමො මක්ඛො: යො මක්ඛො මක්ඛායනා මක්ඛායිතත්තං{1} නිට්ඨුරියං නිට්ඨුරියකම්මං, අයං වුච්චති මක්ඛො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මක්ඛො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො මක්ඛී.
කතමො ච පුග්ගලො පලාසී: තත්ථ කතමො පලාසො යො පලාසො පලාසායනා පලාසායිතත්තං පලාසාහාරො විවාදට්ඨානං යුගග්ගාහො අප්පටිනිස්සග්ගො, අයං වුච්චති පලාසො යස්ස පුග්ගලස්ස අයං පලාසො. අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො පලාසී.
3. කතමො ච පුග්ගලො ඉස්සුකී: තත්ථ කතමා ඉස්සා: යා පරලාභ සක්කාර ගරුකාර මානන වන්දන පූජනාසු ඉස්සා ඉස්සායනා ඉස්සායිතත්තං උසූයා උසූයනා උසූයිතත්තං, අයං වුච්චති ඉස්සා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං ඉස්සා අප්පහීනා, අයං වුච්චති පුග්ගලො ඉස්සුකී.
කතමො ච පුග්ගලො මච්ඡරී: තත්ථ කතමං මච්ඡරියං: පඤ්ච මච්ඡරියානි-ආවාසමච්ඡරියං කුලමච්ඡරියං ලාභමච්ඡරියං වණ්ණමච්ඡරියං චම්මමච්ඡරියං, යං එවරූපං මච්ඡෙරං මච්ඡරයානා මච්ඡරායිතත්තං වෙවිච්ඡං කදරියං කටුකඤ්චුකතා අග්ගහිතත්තං චිත්තස්ස, ඉදං වුච්චති මච්ඡරියං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං මච්ඡරියං අප්පහීනං, අයං වුච්චති පුග්ගලො මච්ඡරී.
4. කතමො ච පුග්ගලො සඨො: තත්ථ කතමං සාඨෙය්යං: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සඨො හොති පරිසඨො, යං තත්ථ සඨං සඨතා සාඨෙය්යං කක්ඛරතා කක්කරියං පරික්ඛත්තතා පරික්ඛත්තියං, ඉදං වුච්චති සාඨෙය්යං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං සාඨෙය්යං අප්පහීනං. අයං වුච්චති පුග්ගලො සඨො.
කතමො ච පුග්ගලො මායාවී: තත්ථ කතමා මායා: ඉධෙකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා තස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති ‘මා මං ජඤ්ඤා’ති ඉච්ඡති, ‘මා මං ජඤ්ඤා’ති සංකප්පෙති, ‘මා මං ජඤ්ඤා’ති වාචං භාසති, ‘මා මං ජඤ්ඤා’ති කායෙන පරක්කමති, යා එව රූපා මායා මායාවිතා අච්චසරා වඤ්චනා නිකති නිකිරණා පරිහරණං ගූහනා පරිගූහනා ඡාදනා පරිඡාදනා අනුත්තානීකම්මං අනාවිකම්මං වොච්ඡාදනා පාපකිරියා, අයං වුච්චති මායා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මායා අප්පහීණා, අයං වුච්චති පුග්ගලො මායාවී.
5. කතමො ච පුග්ගලො අහිරිකො: කත්ථ කතමං අහිරිකං: යං න හිරීයති හිරීයිතබ්බෙන, න හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති අහිරිකං, ඉමිනා අහිරිකෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො අහිරිකො.
කතමො ච පුග්ගලො අනොත්තප්පී: තත්ථ කතමං අනොත්තප්පං: යං න ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන, න ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති අනොත්තප්පං, ඉමිනා අනොත්තප්පෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො අනොත්තප්පී.
6. කතමො ච පුග්ගලො දුබ්බචො: තත්ථ කතමා දොවචස්සතා: සහධම්මිකෙ වුච්චමානෙ දොවචස්සායං දොවචස්සියං දොවචස්සතා විප්පටිකූලගාහිතා විපච්චනිකසාතතා අනාදරියං අනාදරියතා අගාරවතා අප්පතිස්සවතා. අයං වුච්චති දොවචස්සතා, තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො දුබ්බචො.
කතමො ච පුග්ගලො පාපමිත්තො: තත්ථ කතමා පාපමිත්තා: යො තෙ පුග්ගලා අස්සද්ධා දුස්සීලා අප්පස්සුතා මච්ඡරිනො දුප්පඤ්ඤා, යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති තංසම්පවඞ්කතා. අයං වුච්චති පාපමිත්තතා, ඉමාය පාපමිත්තතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො පාපමිත්තො.
7. කතමො ච පුග්ගලො ඉන්ද්රියෙසු අගුත්තද්වාරො: තත්ථ කතමා ඉන්ද්රියෙසු අගුත්තද්වාරතා: ඉධෙකච්චො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්යඤ්ජනග්ගාහී, යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති න රක්ඛති චක්ඛුන්ද්රියං, චක්ඛුන්ද්රියෙන සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා- ජිව්හාය රසං සායිත්වා- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්යඤ්ජනග්ගාහී, යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං, අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං, තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති, න රක්ඛති මනින්ද්රියං, මනින්ද්රියෙ න සංවරං ආපජ්ජති. යා ඉමෙසං ඡන්නං ඉන්ද්රියානං අගුත්ති අගොපනා අනාරක්ඛො අසංවරො. අයං වුච්චති ඉන්ද්රියෙසු අගුත්තද්වාරතා. ඉමාය ඉන්ද්රියෙසු අගුත්තද්වාරතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ඉන්ද්රියෙසු අගුත්තද්වාරො.
කතමො ච පුග්ගලො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ: තත්ථ කතමා භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අප්පටිසඞ්ඛා අයොනිසො ආහාරං ආහාරෙති, දවාය මදාය මණ්ඩනාය විභූසනාය යා තත්ථ අසන්තුට්ඨිතා අමත්තඤ්ඤුතා අප්පටිසඞ්ඛා භොජනෙ. අයං වුච්චති භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා, ඉමාය භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ.
8. කතමො ච පුග්ගලො මුට්ඨස්සති: තත්ථ කතමා මුට්ඨසච්චං: යා අසති අනනුස්සති අප්පටිස්සති අස්සති අසරණතා අධාරණතා පිලාපනතා පම්මුස්සනතා. ඉදං වුච්චති මුට්ඨසච්චං, ඉමිනා මුට්ඨසච්චෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො මුට්ඨස්සති.
කතමො ච පුග්ගලො අසම්පජානො: තත්ථ කතමං අසම්පජඤ්ඤං: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසඞ්ගාහනා අපරියොගාහනා අසමපෙක්ඛනා අපච්චවෙක්ඛනා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො අකුසලමූලං, ඉදං වුච්චති අසම්පජඤ්ඤං. ඉමිනා අසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො අසම්පජානො.
9. කතමො ච පුග්ගලො සීලවිපන්නො: තත්ථ කතමා සීලවිපත්ති කායිකො වීතික්කමො වාචසිකො වීතික්කමො කායිකවාචසිකො වීතික්කමො, අයං වුච්චති සීලවිපත්ති, සබ්බම්පි දුස්සීල්යං සීලවිපත්ති. ඉමාය සීලවිපත්තියා සමන්නාගතො පුග්ගලො සීලවිපන්නො.
කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිවිපන්නො: තත්ථ කතමා දිට්ඨිවිපත්ති: නත්ථී දින්නං නත්ථී දිට්ඨි නත්ථී හුතං නත්ථී සුකටදුක්කටානං{1} කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථී අයං ලොකො, නත්ථී පරලොකො, නත්ථී මාතා, නත්ථී පිතා, නත්ථී සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථී ලොකෙ සමණබ්රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මා පටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තීති යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිතං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියෙසගාහො. අයං වුච්චති දිට්ඨිවිපත්ති, සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨිවිපත්ති, ඉමාය දිට්ඨිවිපත්තියා සමන්නාගතො පුග්ගලො දිට්ඨිවිපන්නො.
10. කතමො ච පුග්ගලො අජ්ඣත්තසඤ්ඤොජනො: යස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි. අයං වුච්චති පුග්ගලො අජ්ඣත්තසඤ්ඤොජනො.
කතමො ච පුග්ගලො බහිද්ධා සඤ්ඤොජනො: යස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්චුද්ධම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි. අයං වුච්චති පුග්ගලො බහිද්ධාසඤ්ඤොජනො.
11. කතමො ච පුග්ගලො අක්කොධනො: තත්ථ කතමො කොධො: යො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං, දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං, ව්යාපත්ති ව්යාපජ්ජනා ව්යාපජ්ජිතත්තං, විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං, අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස, අයං වුච්චති කොධො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං කොධො පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො අක්කොධනො.
කතමො ච පුග්ගලො අනුපනාහී: තත්ථ කතමො උපනාහො: පුබ්බකාලං කොධො අපරකාලං උපනාහො, යො එවරූපො උපනාහො උපනය්හනා උපනය්හිතත්තං අට්ඨපනා ඨපනා සණ්ඨපනා අනුසංසන්දනා අනුප්පබන්ධනා දළ්හීකම්මං කොධස්ස, අයං වුච්චති උපනාහො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං උපනාහො පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො අනුපනාහී.
12. කතමො ච පුග්ගලො අමක්ඛී: තත්ථ කතමො මක්ඛො: යො මක්ඛො මක්ඛියනා මක්ඛීයිතත්තං නිට්ඨුරියං නිට්ඨුරියකම්මං, අයං වුච්චති මක්ඛො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මක්ඛො පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො අමක්ඛී.
කතමො ච පුග්ගලො අපලාසී: තත්ථ කතමො පලාසො: යො පලාසො පලාසායනා පලාසායිතත්තං පලාසාහාරො විවාදට්ඨානං යුගග්ගාහො අප්පටිනිස්සග්ගො, අයං වුච්චති පළාසො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං පළාසො පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො අපලාසී.
13. කතමො ච පුග්ගලො අනිස්සුකී: තත්ථ කතමා ඉස්සා: යා පරලාභසක්කාර ගරුකාර මානන වන්දන පූජනාසු ඉස්සා ඉස්සායනා ඉස්සායිතත්තං, උසූයා උසූයනා උසූයිතත්තං, අයං වුච්චති ඉස්සා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං ඉස්සා පහීනා, අයං වුච්චති පුග්ගලො අනිස්සුකී.
කතමො ච පුග්ගලො අමච්ඡරී: තත්ථ කතමං මච්ඡරියං: පඤ්චමච්ඡරියානි - ආවාසමච්ඡරියං කුලමච්ඡරියං ලාභමච්ඡරියං වණ්ණමච්ඡරියං ධම්මමච්ඡරියං. යං එවරූපං මච්ඡෙරං{1} මච්ඡරායනා මච්ඡරායිතත්තං, වෙවිච්ඡං කදරියං කටුකඤ්චුකතා අග්ගහිතත්තං චිත්තස්ස. ඉදං වුච්චති මච්ඡරියං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං මච්ඡරියං පහීනං, අයං වුච්චති පුග්ගලො අමච්ඡරී.
14. කතමො ච පුග්ගලො අසඨො: තත්ථ කතමං සාඨෙය්යං: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සඨො හොති පරිසඨො, යං තත්ථ සඨං සඨතා සාඨෙය්යං කක්කරතා කක්කරියං පරික්ඛත්තතා පරික්ඛත්තියං, ඉදං වුච්චති සාඨෙයං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං සාඨෙය්යං පහීනං, අයං වුච්චති පුග්ගලො අසඨො.
කතමො ච පුග්ගලො අමායාවී: තත්ථ කතමා මායා: ඉධෙකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා, තස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති, ‘මා මං ජඤ්ඤා’ති ඉච්ඡති මා ‘මං ජඤ්ඤා’ති සඞ්කප්පෙති, ‘මා මං ජඤ්ඤා’ති වාචං භාසති, ‘මා මං ජඤ්ඤා’ති කායෙන පරක්කමති, යා එව රූපා මායා මායාවිතා අච්චසරා වඤ්චනා නිකති නිකිරණා පරිහරණා ගූහනා පරිගූහනා ඡාදනා පරිඡාදනා අනුත්තානීකම්මං අනාවීකම්මං වොච්ඡාදනා පාපකිරියා, අයං වුච්චති මායා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මායා පහීනා, අයං වුච්චති පුග්ගලො අමායාවී.
15. කතමො ච පුග්ගලො හිරිමා: තත්ථ කතමා හිරි: යා හිරි හිරීයති හිරීයිතබ්බෙන, හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා, අයං වුච්චති හිරි, ඉමාය හිරියා සමන්නාගතො පුග්ගලො හිරිමා.
කතමො ච පුග්ගලො ඔත්තප්පී: තත්ථ කතමං ඔත්තප්පං: යං ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන, ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා, ඉදං වුච්චති ඔත්තප්පං. ඉමිනා ඔත්තප්පෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ඔත්තප්පී.
16. කතමො ච පුග්ගලො සුවචො: තත්ථ කතමා සොවචස්සතා: සහධම්මිකෙ වුච්චමානෙ සොවචස්සායං සොවචස්සියං සොවචස්සතා අවිප්පටිකූලගාහිතා අවිපච්චනිකසාතතා සගාරාවතා සප්පතිස්සවතා, අයං වුච්චති සොවචස්සතා. ඉමාය සොවචස්සතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො සුවචො.
කතමො ච පුග්ගලො කල්යාණමිත්තො: තත්ථ කතමා කල්යාණමිත්තතා: යෙ තෙ පුග්ගලා සද්ධා සීලවන්තො බහුස්සුතා පඤ්ඤාවන්තො චාගවන්තො යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති තංසම්පවඞ්කතා, අයං වුච්චති කල්යාණමිත්තතා. ඉමාය කල්යාණමිත්තතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො කල්යාණමිත්තො.
17. කතමො ච පුග්ගලො ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො: තත්ථ කතමා ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරතා: ඉධෙකච්චො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්යඤ්ජනග්ගාහී යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්රියං, චක්ඛුන්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා-ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා-ජිව්හාය රසං සායිත්වා-කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා-මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති රක්ඛති මනින්ද්රියං, මනින්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. යා ඉමෙසං ඡන්නං ඉන්ද්රියානං ගුත්ති ගොපනා ආරක්ඛො සංවරො, අයං වුච්චති ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරතා. ඉමාය ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරතාය, සමන්නාගතො පුග්ගලො ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො.
කතමො ච පුග්ගලො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ: තත්ථ කතමා භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා: ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති යා තත්ථ සන්තුට්ඨිතා මත්තඤ්ඤුතා පටිසඞ්ඛා භොජනෙ, අයං වුච්චති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා. ඉමාය භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ.
18. කතමො ච පුග්ගලො උපට්ඨිතසති: තත්ථ කතමා සති: යා සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අපම්මුස්සනතා සති සතින්ද්රියං සති බලං සම්මාසති. අයං වුච්චති සති. ඉමාය සතියා සමන්නාගතො පුග්ගලො උපට්ඨිසති.
කතමො ච පුග්ගලො සම්පජානො: තත්ථ කතමං සම්පජඤ්ඤං: යා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛනා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛනා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභව්යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිනායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි, ඉදං වුච්චති සම්පජඤ්ඤං. ඉමිනා සම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො සම්පජානො.
19. කතමො ච පුග්ගලො සීලසම්පන්නො: තත්ථ කතමා සීලසම්පදා: කායිකො අවීතික්කමො වාචසිකො අවීතික්කමො කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො, අයං වුච්චති සීලසම්පදා, සබ්බො’පී සීලසංවරො සීලසම්පදා. ඉමාය සීලසම්පදාය සමන්නාගතො පුග්ගලො සීලසම්පන්නො.
කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිසම්පන්නො: තත්ථ කතමා දිට්ඨිසම්පදා අත්ථී දින්නං, අත්ථී යිට්ඨං, අත්ථී හුතං, අත්ථී සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අත්ථී අයං ලොකො, අත්ථී පරො ලොකො, අත්ථී මාතා, අත්ථී පිතා, අත්ථී සත්තා ඔපපාතිකා, අත්ථී ලොකෙ සමණබ්රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා, යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. යා එවරූපා පඤ්ඤා පජානනා -පෙ- අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි අයං වුච්චති දිට්ඨිසම්පදා, සබ්බා’පි සම්මාදිට්ඨි දිට්ඨිසම්පදා ඉමායදිට්ඨිසම්පදාය සමන්නාගතො පුග්ගලො දිට්ඨිසම්පන්නො.
20. කතමෙ ද්වෙ පුග්ගලා දුල්ලභා ‘ලොකස්මිං: යො ච පුබ්බකාරී යො ච කතඤ්ඤූ කතවෙදී. ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං.
21. කතමෙ ද්වෙ පුග්ගලා දුත්තප්පයා? යො ච ලද්ධං ලද්ධං නික්ඛිපති,{1} යො ච ලද්ධං ලද්ධං විස්සජ්ජෙති, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා දුත්තප්පයා.
22. කතමෙ ද්වෙ පුග්ගලා සුතප්පයා: යො ච ලද්ධං ලද්ධං න නික්ඛිපති, යො ච ලද්ධං ලද්ධං න විස්සජ්ජෙති, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා සුතප්පයා.
23. කතමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති: යො ච න කුක්කුච්චායිතබ්බං කුක්කුච්චායති, යො ච කුක්කුච්චායිතබ්බං න කුක්කුච්චායති, ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති.
24. කතමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති: යො ච න කුක්කුච්චායිතබ්බං න කුක්කුච්චායති, යො ච කුක්කුච්චායිතබ්බං කුක්කුච්චායති, ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති.
25. කතමො ච පුග්ගලො හීනාධිමුත්තො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, සො අඤ්ඤං දුස්සීලං පාපධම්මං සෙවති භජති පයිරුපාසති, අයං වුච්චති පුග්ගලො හීනාධිමුත්තො.
කතමො ච පුග්ගලො පණීතාධිමුත්තො: ඉධෙ’කච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්යාණධම්මො, සො අඤ්ඤං සීලවන්තං කල්යාණධම්මං සෙවති භජති පයිරුපාසති, අයං වුච්චති පුග්ගලො පණීතාධිමුත්තො.
26. කතමො ච පුග්ගලො තිත්තො: පච්චෙකබුද්ධො{1} යෙ ච තථාගතසාවකා අරහන්තො තිත්තා. සම්මාසම්බුද්ධො තිත්තො ච තප්පෙතා ච. අයං වුච්චති පුග්ගලො තිත්තො.
දුකනිද්දෙසො නිට්ඨිතො.