4. ස. පු: ධ්යානනිකාන්තිය අකුශල යි. ධ්යානය කුශල වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: කුශලාකුශල වූ සාවද්යානවද්ය වූ හීනප්රණීත වූ කෘෂ්ණශුක්ල සප්රතිභාග වූ ධර්මයෝ සම්මුඛී භාවයට එත් ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
5. ස. පු: කුශලාකුශල වූ සාවද්යානවද්ය වූ හීනප්රණීත වූ කෘෂ්ණශුක්ල සප්රතිභාග වූ ධර්මයෝ සම්මුඛීභාවයට එත් ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද මැ නු: “මහණෙනි, මේ සුවිදූරවිදූරස්ථානයෝ සතර දෙනෙකි. කවර සතර දෙනෙක යත්: මහණෙනි, අහස හා පොළොව හා මේ පළමු වන සුවිදූරවිදූර ස්ථාන යි. ... එහෙයින් සත්පුරුෂයන්ගේ ධර්මය අසත්පුරුෂයන් කෙරෙන් දුරු වෙයි” යි වදාළ සූත්රාන්තයෙක් ඇත්තේ මැ නු?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. ආ: එකරුණින් ‘කුශලාකුශල වූ සාවද්යානවද්ය වූ හීනප්රණීත වූ කෘෂ්ණශුක්ලසප්රතිභාග වූ ධර්මයෝ සම්මුඛීභාවයට එති’ යි නො කියැයුතු මැ යැ.
6. ප. පු: ‘සමවන්නේ ආස්වාද කෙරෙයි. ඒ ධ්යානතිකාන්තිය ධ්යානාලම්බන වෙයි’ යනු නො කියැයුතු වේ ද?
ස. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ප. අනු: භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද මැ නු: “මහණෙනි, මෙ සස්නෙහි මහණ කාමයෙන් වෙන් වැ මැ අකුසල්දහමින් වෙන් වැ සවිතර්ක සවිචාර විවේකජ ප්රීතිසුඛ ඇති ප්රථමධ්යාන උපයා වාස කෙරෙයි. හේ ඒ දැහැන ආස්වාද කෙරෙයි. ඒ දැහැන කැමැති වෙයි. එයිනුදු ප්රීතියට පැමිණෙයි. විතර්කවිචාරයන්ගේ ව්යුපශමයෙන් ... ද්විතීයධ්යාන ... තෘතීයධ්යාන ... චතුර්ත්ථධ්යාන උපයා වාස කෙරෙයි. හේ එය ආස්වාද කෙරෙයි. හේ ඒ කැමැති වෙයි. එයිනුදු ප්රීතියට පැමිණෙ’ යි වදාළ සූත්රාන්තයෙක් ඇත්තේ මැ නු?
ස. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ප. ආ: එකරුණින් සමවන්නේ ආස්වාද කෙරෙයි. ඒ ධ්යානතිකාන්තිය ධ්යානාලම්බන වෙයි.
(ධ්යානලාභියා ධ්යානයෙන් නැගීසිට ධ්යානාස්වාද කෙරෙයි. සමවත්තුළ ධ්යානතිකාන්තිය ධ්යානාලම්බන නොවෙයි. එහෙයින් අසාධකයි.)
සමාපන්නෝ අස්සාදෙතිකථා නිමි.
13. 8.
අසාතරාගකථා
[‘යං කිඤ්චි වේදනං වේදියති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, සො තං වේදනං අභිනන්දති අභිවදති - සුඛ වේවයි දුඃඛ වේවයි අදුඃඛාසුඛ වේවයි යම් මැ වේදනාවක් විඳුනේ වේ ද, හේ ඒ වේදනාව අභිනන්දන කෙරෙයි. එයට ස්තුති කෙරෙයි’ යන සූත්රපාඨයෙහි දෘෂ්ටි අභිනන්දන වශයෙන් වදාළ ‘අභිනන්දති’ යන වචනය ගෙන දුඃඛ වේදනාව පිළිබඳවත් රගාස්වාද වශයෙන් අභිනන්දනයෙක් ඇත්නු යි අසාතරාගය පිළිගත් උත්තරාපථකයන්ගේ වාද බිඳුනට ‘අසාතරාගකථා’ එයි.]
1. ස. පු: අසාතරාගය (දුඃඛවේදනායෙහි මේ වේදනා මට ඇත් නම් මැනැවැයි රජ්ජනායෙක්) ඇද්ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: දුක පතන කැමැති වන සොයන ගවේෂණය කරණ පර්ය්යෙෂණ කරණ, දුකෙහි බැස සිටුනා දුක අභිනන්දනා කරන යම් මැ සත්ත්ව කෙනෙක් ඇද්ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
ස. අනු: සුව පතන කැමැති වන ඒෂණා ගවේෂණා පර්ය්යෙෂණා කරන සුවයෙහි බැස සිටුනා සුවය අභිනන්දනා කරන යම් මැ සත්ත්ව කෙනෙක් ඇත්තාහු නො?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
අනු. ඨ: ඉදින් සුව පතන කැමැති වන ඒෂණා ගවේෂණා පර්ය්යෙෂණා කරන සුඛයෙහි බැසසිටුනා සුඛය අභිනන්දනා කරන යම් මැ සත්ත්ව කෙනෙක් ඇත්තාහු නම්,
අනු. පා: භවත, ‘අසාතරාගයෙක් ඇත’ යනු නො කියැයුතු මැ යැ.
2. ස. පු: අසාතරාගයෙක් ඇද්ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: (තොප මතයෙහි,) දුඃඛවේදනායෙහි රාගානුශය ලුහුබඳී, සුඛවේදනායෙහි ප්රතිඝානුශය ලුහුබඳනේ වේ ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
ස. අනු: සුඛවේදනායෙහි රාගානුශය ලුහුබඳනේ දුඃඛවේදනායෙහි ප්රතිඝානුශය ලුහුබඳනේ නො වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
අනු. ඨ: ඉදින් සුඛවේදනායෙහි රාගානුශය ලුහුබඳනේ වේ නම්, දුඃඛවේදනායෙහි ප්රතිඝානුශය ලුහුබඳනේ වේ නම්,
අනු. පා: භවත ‘අසාතරාගයෙක් ඇත’ යනු නො කියැයුතු මැ යැ.
3. ප. පු: ‘අසාතරාගයෙක් ඇත’ යනු නො කියැයුතු වේ ද?
ස. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ප. අනු: භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද මැ නු? “හේ මෙසේ අනුරෝධවිරෝධයට පැමිණියේ සුඛ වේවයි දුඃඛ වේවයි අදුඃඛාසුඛ වේවයි යම් මැ වේදනාවක් විඳුනේ වේ ද, හේ ඒ වේදනාව අභිනන්දන කෙරෙයි, බෙණෙයි, බැසගෙන සිටී” යයි වදාළ සූත්රාන්තයෙක් ඇත්තේ මැ නු?
ස. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
පටි. ආ: එකරුණින් ‘අසාතරාගයෙක් ඇත’.
(දිට්ඨිමඤ්ඤනා වශයෙන් දුඃඛවේදනා අභිනන්දන කෙරෙයි. එය අසාතරාගයට සාධක නො වේ.)
අසාතරාගකථා නිමි.
13. 9.
ධම්මතණ්හා අබ්යාකතාතිකථා
[‘රූපාදි සවැදෑරුම් තෘෂ්ණා කෙරෙහි හැමට පසු තෘෂ්ණාව යම් හෙයෙකින් ‘ධම්මතණ්හා’ යි කියන ලද ද, එහෙයින් ‘ධර්මතෘෂ්ණාව අව්යාකෘතය’ යි පූර්වශෛලිය නිකායවාසීන් සෙයින් ලබ්ධි ගත්තවුන්ගේ වාද බිඳුනට ‘ධම්මතණ්හා අඛ්යාකතාති කථා’ එයි.]
1. ස. පු: ධර්මතෘෂ්ණා (මනෝද්වාරයෙන් සිතවන් අරමුණු කෙරෙහි තෘෂ්ණාව) අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: විපාකයෝ අව්යාකෘත වෙති, ක්රියා අව්යාකෘත යැ, රූපය නිර්වාණය චක්ෂුරායතනය ... ස්ප්රෂ්ටව්යායතනත් අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
2. ස. පු: ධර්මතෘෂ්ණා අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: රූපතෘෂ්ණා අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
3. ස. පු: ධර්මතෘෂ්ණා අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: ශබ්දතෘෂ්ණා ... ගන්ධතෘෂ්ණා ... රසතෘෂ්ණා ස්ප්රෂ්ටව්යතෘෂ්ණා අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
4. ස. පු: රූපතෘෂ්ණා අකුශල වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: ධර්මතෘෂ්ණා අකුශල වේ ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
5. ස. පු: ශබ්දතෘෂ්ණා ... ස්ප්රෂ්ටව්යතෘෂ්ණා අකුශල වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: ධර්මතෘෂ්ණා අකුශල වේ ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
6. ස. පු: ධර්මතෘෂ්ණා අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් තෘෂ්ණා අකුශල යයි වදාරනලද නො?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. ඨ: ඉදින් භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් තෘෂ්ණා අකුශල යයි වදාරනලද නම්,
ස. පා: භවත ‘ධර්මතෘෂ්ණා අව්යාකෘත වේ ය’ යි නො කියැයුතු මැ යැ.
7. ස. පු: ධර්මතෘෂ්ණා අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් ‘ලෝභය අකුශල යයි වදාරනලද නො, ධර්මතෘෂ්ණා ලෝභ වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. ඨ: ඉදින් භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් ලෝභය අකුශල යයි වදාරනලද වේ නම්, ධර්මතෘෂ්ණාත් ලෝභ වේ නම්,
අනු. පා: භවත ‘ධර්මතෘෂ්ණා අව්යාකෘත වේ ය’ යි නො කියැයුතු මැ යැ.
8. ස. පු: ධර්මතෘෂ්ණාව ලෝභ වූයේ අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: රූපතෘෂ්ණාව ලෝභ වූයේ අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
9. ස. පු: ධර්මතෘෂ්ණා ලෝභ වූයේ අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: ශබ්දතෘෂ්ණා ... ගන්ධතෘෂ්ණා ... රසතෘෂ්ණා ... ස්ප්රෂ්ටව්යතෘෂ්ණා ලෝභ වූයේ අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
10. ස. පු: ශබ්දතෘෂ්ණා ... ස්ප්රෂ්ටව්යතෘෂ්ණා ලෝභ වූයේ අකුශල වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: ධර්මතෘෂ්ණා ලෝභ වූයේ අකුශල වේ ද?
ප. පටි: එසේ නො කියැයුතු යැ ...
11. ස. පු: ධර්මතෘෂ්ණා අව්යාකෘත වේ ද?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. අනු: භාග්යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරනලද මැ නු: “පුනර්භවය පිණිස වැටෙන නන්දිරාග සහගත වූ ඒ ඒ ගතියෙහි අභිනන්දනය කරන යම් තෘෂ්ණායෙක් ඇද්ද, ඔහු නම් කාමතෘෂ්ණා යැ භවතෘෂ්ණා යැ විභවතෘෂ්ණා යැ” යි වදාළ සූත්රාන්තයෙක් ඇත්තේ මැ නු?
ප. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ස. ආ: එකරුණින් “ධර්මතෘෂ්ණා අව්යාකෘත යැ’ යි නො කියැයුතු යැ.
12. ප. පු: ‘ධර්මතෘෂ්ණාව අව්යාකෘත යැ’යි නො කියැයුතු වේ ද?
ස. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
ප. අනු: ඔ ධර්මතෘෂ්ණා නො?
ස. පටිඤ්ඤා: එසේ යැ.
අනු. ඨ: ඉදින් ඔ ධර්මතෘෂ්ණා වේ නම්,
අනු. පා: භවත, එකරුණින් ‘ධර්මතෘෂ්ණා අව්යාකෘත යැ’ යි කියැයුතු මැ යැ.