Tena hi puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti.
Na vattabbaṁ—
“puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā”ti?
Āmantā.
Nanu bhagavā saccavādī kālavādī bhūtavādī tathavādī avitathavādī anaññathavādīti?
Āmantā.
Vuttaṁ bhagavatā—
“ekapuggalo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.
Attheva suttantoti?
Āmantā.
Tena hi puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti.
Puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti?
Āmantā.
Nanu bhagavā saccavādī kālavādī bhūtavādī tathavādī avitathavādī anaññathavādīti?
Āmantā.
Vuttaṁ bhagavatā—
“sabbe dhammā anattā”ti.
Attheva suttantoti?
Āmantā.
Tena hi na vattabbaṁ—
“puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā”ti.
Puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti?
Āmantā.
Nanu bhagavā saccavādī kālavādī bhūtavādī tathavādī avitathavādī anaññathavādīti?
Āmantā.
Vuttaṁ bhagavatā—
“dukkhameva uppajjamānaṁ uppajjati, dukkhameva nirujjhamānaṁ nirujjhatīti na kaṅkhati na vicikicchati, aparappaccayaññāṇamevassa ettha hoti.
Ettāvatā kho, kaccāna, sammādiṭṭhi hotī”ti.
Attheva suttantoti?
Āmantā.
Tena hi na vattabbaṁ—
“puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā”ti.
Puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti?
Āmantā.
Nanu vajirā bhikkhunī māraṁ pāpimantaṁ etadavoca—
“Kiṁ nu sattoti paccesi,
māra diṭṭhigataṁ nu te;
Suddhasaṅkhārapuñjoyaṁ,
nayidha sattupalabbhati.
Yathā hi aṅgasambhārā,
hoti saddo ratho iti;
Evaṁ khandhesu santesu,
hoti sattoti sammuti.
Dukkhameva hi sambhoti,
dukkhaṁ tiṭṭhati veti ca;
Nāññatra dukkhā sambhoti,
nāññaṁ dukkhā nirujjhatī”ti.
Attheva suttantoti?
Āmantā.
Tena hi na vattabbaṁ—
“puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā”ti.
Puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti?
Āmantā.
Nanu āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca—
“‘suñño loko, suñño loko’ti, bhante, vuccati.
Kittāvatā nu kho, bhante, ‘suñño loko’ti vuccatī”ti?
“Yasmā kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, tasmā ‘suñño loko’ti vuccati.
Kiñcānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā?
Cakkhuṁ kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, rūpā suññā …pe… cakkhuviññāṇaṁ suññaṁ … cakkhusamphasso suñño … yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, tampi suññaṁ attena vā attaniyena vā, sotaṁ suññaṁ …pe…
saddā suññā … ghānaṁ suññaṁ … gandhā suññā … jivhā suññā … rasā suññā … kāyo suñño … phoṭṭhabbā suññā … mano suñño … dhammā suññā … manoviññāṇaṁ suññaṁ … manosamphasso suñño … yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, tampi suññaṁ attena vā attaniyena vā.
Yasmā kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, tasmā ‘suñño loko’ti vuccatī”ti.
Attheva suttantoti?
Āmantā.
Tena hi na vattabbaṁ—
“puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā”ti.
Puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti?
Āmantā.
Nanu bhagavā saccavādī kālavādī bhūtavādī tathavādī avitathavādī anaññathavādīti?
Āmantā.
Vuttaṁ bhagavatā—
“attani vā, bhikkhave, sati ‘attaniyaṁ me’ti assā”ti?
“Evaṁ, bhante”.
“Attaniye vā, bhikkhave, sati ‘attā me’ti assā”ti?
“Evaṁ, bhante”.
“Attani ca, bhikkhave, attaniye ca saccato thetato anupalabbhiyamāne yampidaṁ diṭṭhiṭṭhānaṁ so loko so attā so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo, sassatisamaṁ tatheva ṭhassāmīti—
‘nanvāyaṁ, bhikkhave, kevalo paripūro bāladhammo’”ti?
“Kiñhi no siyā, bhante, kevalo hi, bhante, paripūro bāladhammo”ti.
Attheva suttantoti?
Āmantā.
Tena hi na vattabbaṁ—
“puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā”ti.
Puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti?
Āmantā.
Nanu bhagavā saccavādī kālavādī bhūtavādī tathavādī avitathavādī anaññathavādīti?
Āmantā.
Vuttaṁ bhagavatā—
“tayo me, seniya, satthāro santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
Katame tayo?
Idha, seniya, ekacco satthā diṭṭheva dhamme attānaṁ saccato thetato paññāpeti, abhisamparāyañca attānaṁ saccato thetato paññāpeti.
Idha pana, seniya, ekacco satthā diṭṭheva hi kho dhamme attānaṁ saccato thetato paññāpeti, no ca kho abhisamparāyaṁ attānaṁ saccato thetato paññāpeti.
Idha pana, seniya, ekacco satthā diṭṭhe ceva dhamme attānaṁ saccato thetato na paññāpeti, abhisamparāyañca attānaṁ saccato thetato na paññāpeti.
Tatra, seniya, yvāyaṁ satthā diṭṭhe ceva dhamme attānaṁ saccato thetato paññāpeti, abhisamparāyañca attānaṁ saccato thetato paññāpeti—
ayaṁ vuccati, seniya, satthā sassatavādo.
Tatra, seniya, yvāyaṁ satthā diṭṭheva hi kho dhamme attānaṁ saccato thetato paññāpeti, no ca kho abhisamparāyaṁ attānaṁ saccato thetato paññāpeti—
ayaṁ vuccati, seniya, satthā ucchedavādo.
Tatra, seniya, yvāyaṁ satthā diṭṭhe ceva dhamme attānaṁ saccato thetato na paññāpeti, abhisamparāyañca attānaṁ saccato thetato na paññāpeti—
ayaṁ vuccati, seniya, satthā sammāsambuddho.
Ime kho, seniya, tayo satthāro santo saṁvijjamānā lokasmin”ti.
Attheva suttantoti?
Āmantā.