ස. අනු: යෙ කෙචි දුක්ඛන්ති වාචං භාසන්ති, සබ්බෙ තෙ මග්ගං භාවෙන්තී’ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
2. ස. පු: යෙ කෙචි දුක්ඛන්ති වාචං භාසන්ති, සබ්බෙ තෙ මග්ගං භාවෙන්තී’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: බාලපුථුජ්ජනා දුක්ඛන්ති වාචං භාසන්ති, බාලපුථුජ්ජනා මග්ගං භාවෙන්තී’ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
ස. අනු: මාතුඝාතකො -පෙ- පිතුඝාතකො -පෙ- අරහන්තඝාතකො -පෙ- ලොහිතුප්පාදකො -පෙ- සඞ්ඝභෙදකො දුක්ඛන්ති වාචං භාසති, සඞ්ඝභෙදකො මග්ගං භාවෙතී’ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
දුක්ඛාහාරකථා නිට්ඨිතා.
2. 7.
චිත්තට්ඨිතිකථා.
1. ස. පු: එකං චිත්තං දිවසං තිට්ඨතී’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: උපඩ්ඪදිවසො උප්පාදක්ඛණො, උපඩ්ඪදිවසො වයක්ඛණො’ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
2. ස. පු: එකං චිත්තං ද්වෙ දිවසෙ තිට්ඨතී’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: දිවසො උප්පාදක්ඛණො, දිවසො වයක්ඛණො’ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
3. ස. පු: එකං චිත්තං චත්තාරො දිවසෙ තිට්ඨති -පෙ- අට්ඨ දිවසෙ තිට්ඨති -පෙ- දස දිවසෙ තිට්ඨති -පෙ- වීසති දිවසානි තිට්ඨති -පෙ- මාසං තිට්ඨති -පෙ- ද්වෙ මාසෙ තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරො මාසෙ තිට්ඨති -පෙ- අට්ඨ මාසෙ තිට්ඨති -පෙ- දස මාසෙ තිට්ඨති -පෙ- සංවච්ඡරං තිට්ඨති -පෙ- ද්වෙ වස්සානි තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරි වස්සානි තිට්ඨති -පෙ- අට්ඨ වස්සානි තිට්ඨති -පෙ- දස වස්සානි තිට්ඨති -පෙ- වීසති වස්සානි තිට්ඨති -පෙ- තිංස වස්සානි තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරීස වස්සානි තිට්ඨති -පෙ- පඤ්ඤාස වස්සානි තිට්ඨති -පෙ- වස්සසතං තිට්ඨති -පෙ- ද්වෙ වස්සසතානි තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරි වස්සසතානි තිට්ඨති -පෙ- පඤ්ච වස්සසතානි තිට්ඨති -පෙ- වස්සසහස්සං තිට්ඨති -පෙ- ද්වෙ වස්සසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරි වස්සසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- අට්ඨ වස්සසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- සොළස වස්සසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- කප්පං තිට්ඨති -පෙ- ද්වෙ කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරො කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- අට්ඨ කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- සොළස කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- බත්තිංස කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- චතුසට්ඨි කප්පානි තිට්ඨති -පෙ- පඤ්චකප්පසතානි තිට්ඨති -පෙ- කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ-
ද්වෙ කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරි කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- අට්ඨ කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- සොළස කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- වීසති කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරීස කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- සට්ඨි කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- චතුරාසීති කප්පසහස්සානි තිට්ඨතී’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: ද්වෙ චත්තාරීස කප්පසහස්සානි උප්පාදක්ඛණො ද්වෙ චත්තාරීස කප්පසහස්සානි වයක්ඛණොති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
4. ස. පු: එකං චිත්තං දිවසං තිට්ඨතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. පු: අත්ථඤ්ඤෙ ධම්මා එකාහං බහුම්පි උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්තීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: තෙ ධම්මා චිත්තෙන ලහුපරිවත්තාති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
5. ස. පු: තෙ ධම්මා චිත්තෙන ලහුපරිවත්තාති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: නනු වුත්තං භගවතා “නාහං භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි යං එවං ලහුපරිවත්තං, යථයිදං චිත්තං. යාවඤ්චිදං භික්ඛවෙ, උපමාපි න සුකරා යාව ලහුපරිවත්තං චිත්තන්ති”{a} අත්ථෙව සුත්තන්තොති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
අනු. පා: තෙන හි න වත්තබ්බං ‘තෙ ධම්මා චිත්තෙන ලහුපරිවත්තා’ති.
6. ස. පු: එකං චිත්තං දිවසං තිට්ඨතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දිවසං තිට්ඨතීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
ස. අනු: සොතවිඤ්ඤාණං -පෙ- ඝානවිඤ්ඤාණං -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං -පෙ- කායවිඤ්ඤාණං -පෙ- අකුසලචිත්තං -පෙ- රාගසහගතං -පෙ- දොසසහගතං -පෙ- මොහසහගතං -පෙ- මානසහගතං -පෙ- දිට්ඨිසහගතං -පෙ- විචිකිච්ඡාසහගතං -පෙ- ථීනසහගතං -පෙ- උද්ධච්චසහගතං -පෙ- අහිරිකසහගතං -පෙ- අනොත්තප්පසහගතං චිත්තං දිවසං තිට්ඨතීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
7. ස. පු: එකං චිත්තං දිවසං තිට්ඨතී’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: යෙනෙව චිත්තෙන චක්ඛුනා රූපං පස්සති, තෙනෙව චිත්තෙන සොතෙන සද්දං සුණාති, -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායති -පෙ- ජිව්හාය රසං සායති -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසති -පෙ- මනසා ධම්මං විජානාති -පෙ- යෙනෙව චිත්තෙන මනසා ධම්මං විජානාති, තෙනෙව චිත්තෙන චක්ඛුනා රූපං පස්සති -පෙ- සොතෙන සද්දං සුණාති -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායති -පෙ- ජිව්හාය රසං සායති -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසතීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
8. ස. පු: එකං චිත්තං දිවසං තිට්ඨතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: යෙනෙව චිත්තෙන අභික්කමති, තෙනෙව චිත්තෙන පටික්කමති. යෙනෙව චිත්තෙන පටික්කමති, තෙනෙව චිත්තෙන අභික්කමති. යෙනෙව චිත්තෙන ආලොකෙති, තෙනෙව චිත්තෙන විලොකෙති. යෙනෙව චිත්තෙන විලොකෙති, තෙනෙව චිත්තෙන ආලොකෙති. යෙනෙව චිත්තෙන සම්මිඤ්ජති{1} තෙනෙව චිත්තෙන පසාරෙති. යෙනෙව චිත්තෙන පසාරෙති තෙනෙව චිත්තෙන සම්මිඤ්ජතී’ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
9. ස. පු: ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං එකං චිත්තං යාවතායුකං තිට්ඨතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: මනුස්සානං එකං චිත්තං යාවතායුකං තිට්ඨතීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
10. ස. පු: ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං එකං චිත්තං යාවතායුකං තිට්ඨතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: චාතුම්මහාරාජිකානං දෙවානං -පෙ- තාවතිංසානං දෙවානං -පෙ- යාමානං දෙවානං -පෙ- තුසිතානං දෙවානං -පෙ- නිම්මානරතීනං දෙවානං -පෙ- පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං -පෙ- බ්රහ්මපාරිසජ්ජානං දෙවානං -පෙ- බ්රහ්මපුරොහිතානං දෙවානං -පෙ- මහාබ්රහ්මානං දෙවානං -පෙ- පරිත්තාභානං දෙවානං -පෙ- අප්පමාණාභානං දෙවානං -පෙ- ආභස්සරානං දෙවානං -පෙ- පරිත්තසුභානං දෙවානං -පෙ- අප්පමාණසුභානං දෙවානං -පෙ- සුභකිණ්හානං දෙවානං -පෙ- වෙහප්ඵලානං දෙවානං -පෙ- අවිහානං දෙවානං -පෙ- අතප්පානං දෙවානං -පෙ- සුදස්සානං දෙවානං -පෙ- සුදස්සීනං දෙවානං -පෙ- අකණිට්ඨානං දෙවානං එකං චිත්තං යාවතායුකා තිට්ඨතීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
11. ස. ප: ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං වීසති කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං එකං චිත්තං වීසති කප්පසහස්සානි තිට්ඨතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: මනුස්සානං වස්සසතං ආයුප්පමාණං. මනුස්සානං එකං චිත්තං වස්සසතං තිට්ඨතීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
12. ස. පු: ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං වීසති කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං එකං චිත්තං වීසති කප්පසහස්සානි තිට්ඨතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: චාතුම්මහාරාජිකානං දෙවානං පඤ්ච වස්සසතානි ආයුප්පමාණං. චාතුම්මහාරාජිකානං දෙවානං එකං චිත්තං පඤ්ච වස්සසතානි තිට්ඨති -පෙ- [තාවතිංසානං දෙවානං එකං චිත්තං] වස්සසහස්සං තිට්ඨති -පෙ- ද්වෙ වස්සසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරි වස්සසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- අට්ඨ වස්සසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- සොළස වස්සසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- කප්පස්ස තතියභාගං තිට්ඨති -පෙ- අඩ්ඪකප්පං තිට්ඨති -පෙ- එකං කප්පං තිට්ඨති -පෙ- ද්වෙ කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ-
චත්තාරො කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- අට්ඨ කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- සොළස කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- බත්තිංස කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- චතුසට්ඨි කප්පෙ තිට්ඨති -පෙ- පඤ්ච කප්පසතානි තිට්ඨති -පෙ- කප්පසහස්සං තිට්ඨති -පෙ- ද්වෙ කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- චත්තාරිකප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- අට්ඨ කප්පසහස්සානි තිට්ඨති -පෙ- අකණිට්ඨානං{1} දෙවානං සොළසකප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණං. අකණිට්ඨානං දෙවානං එකං චිත්තං සොළස කප්පසහස්සානි තිට්ඨතීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
13. ප. පු: ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං චිත්තං මුහුත්තං මුහුත්තං උප්පජ්ජති, මුහුත්තං මුහුත්තං නිරුජ්ඣතීති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. අනු: ආකාසානඤ්චායතනූපගා දෙවා මුහුත්තං මුහුත්තං චවන්ති, මුහුත්තං මුහුත්තං උප්පජ්ජන්තීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
14. ස. පු: ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං එකං චිත්තං යාවතායුකං තිට්ඨතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: ආකාසානඤ්චායතනූපගා දෙවා යෙනෙව චිත්තෙන උප්පජ්ජන්ති, තෙනෙව චිත්තෙන චවන්තීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
චිත්තට්ඨිතිකථා නිට්ඨිතා.
2. 8.
කුක්කුළකථා.
1. ස. පු: සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා{1} කුක්කුළාති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: නනු අත්ථී සුඛා වෙදනා: කායිකං සුඛං චෙතසිකං සුඛං දිබ්බං සුඛං මානුසකං සුඛං ලාභසුඛං{2} සක්කාරසුඛං යානසුඛං සයනසුඛං ඉස්සරියසුඛං ආධිපච්චසුඛං{3} ගිහීසුඛං සාමඤ්ඤසුඛං සාසවං සුඛං අනාසවං සුඛං උපධිසුඛං නිරුපධිසුඛං සාමිසං සුඛං නිරාමිසං සුඛං සප්පීතිකං සුඛං නිප්පීතිකං සුඛං ඣානසුඛං විමුත්තිසුඛං කාමසුඛං නෙක්ඛම්මසුඛං පවිවෙකසුඛං{4} උපසමසුඛං සම්බොධසුඛන්ති.{5}
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
අනු. ඨ: හඤ්චි අත්ථී සුඛා වෙදනා කායිකං සුඛං -පෙ- සම්බොධසුඛං,{5}
අනු. පා: නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති.
2. ස. පු: සබ්බෙ සංඛාරා අනොධිං කත්වා{1} කුක්කුළාති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා වෙදනා කායිකං දුක්ඛං චෙතසිකං දුක්ඛං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසාති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
3. ස. පු: න වත්තබ්බං සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. අනු: නනු වුත්තං භගවතා “සබ්බං භික්ඛවෙ ආදිත්තං. කිඤ්ච භික්ඛවෙ, සබ්බං ආදිත්තං: චක්ඛුං භික්ඛවෙ ආදිත්තං, රූපා ආදිත්තා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ආදිත්තං, චක්ඛුසම්ඵස්සො ආදිත්තො, යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ආදිත්තං. කෙන ආදිත්තං: රාගග්ගිනා දොසග්ගිනා මොහග්ගිනා ආදිත්තං: ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි ආදිත්තන්ති වදාමි. සොතං ආදිත්තං, සද්දා ආදිත්තා -පෙ- ඝානං ආදිත්තං, ගන්ධා ආදිත්තා -පෙ- ජිව්හා ආදිත්තා. රසා ආදිත්තා -පෙ- කායො ආදිත්තො, ඵොට්ඨබ්බා ආදිත්තා -පෙ- මනො ආදිත්තො, ධම්මා ආදිත්තා -පෙ- මනො විඤ්ඤාණං ආදිත්තං, මනොසම්ඵස්සො ආදිත්තො, යම්පිදං{1} මනොසම්ඵස්සප්පච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ආදිත්තං. කෙන ආදිත්තං: රාගග්ගිනා දොසග්ගිනා මොහග්ගිනා ආදිත්තං, ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි ආදිත්තන්ති වදාමී”{a} ති අත්ථෙ’ව සුත්තන්තො’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
අනු. පා: තෙන හි ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’ති.
4. ස. පු: සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: නනු වුත්තං භගවතා “පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ කාමගුණා. කතමෙ පඤ්ච: චක්ඛු විඤ්ඤෙය්යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, සොත විඤ්ඤෙය්යා සද්දා -පෙ- ඝානවිඤ්ඤෙය්යා ගන්ධා -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා රසා -පෙ- කායවිඤ්ඤෙය්යා ඵොට්ඨබ්බා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්චකාමගුණා”ති{b} අත්ථෙ’ව සුත්තන්තො’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
අනු. පා: තෙන හි න වත්තබ්බං: සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති.
5. ප. පු: න වත්තබ්බං: සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. අනු: නනු වුත්තං භගවතා “ලාභා වො භික්ඛවෙ සුලද්ධං වො භික්ඛවෙ, ඛණො වො පටිලද්ධො{1} බ්රහ්මචරියවාසාය. දිට්ඨා මයා භික්ඛවෙ ඡ ඵස්සායතනිකා නාම නිරයා. තත්ථ යං කිඤ්චි චක්ඛුනා රූපං පස්සති අනිට්ඨරූපඤ්ඤෙ’ව පස්සති නො ඉට්ඨරූපං, අකන්තරූපඤ්ඤෙ’ව පස්සති නො කන්තරූපං, අමනාපරූපඤ්ඤෙ’ව පස්සති නො මනාපරූපං. යං කිඤ්චි සොතෙන සද්දං සුණාති -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායති -පෙ- ජිව්හාය රසං සායති -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසති -පෙ- මනසා ධම්මං විජානාති, අනිට්ඨරූපඤ්ඤෙ’ව විජානාති නො ඉට්ඨරූපං, අකන්තරූපඤ්ඤෙ’ව විජානාති නො කන්තරූපං, අමනාපරූපඤ්ඤෙ’ව විජානාති නො මනාපරූපන්ති”{a} අත්ථෙ’ව සුත්තන්තො’ති.