ප. අනු: නනු අත්ථි කොචි වෙදනාසු -පෙ- චිත්තෙ -පෙ- ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරතීති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
අනු. ඨ: හඤ්චි අත්ථි කොචි ධම්මානුපස්සී විහරතී.
අනු. පා: තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
309. ස. පු: අත්ථි කොචි කායෙ කායානුපස්සී විහරතී’ති කත්වා තෙන ච කාරණෙන පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: යො කායෙ කායානුපස්සී විහරති ස්වෙව පුග්ගලො, යො න කායෙ කායානුපස්සී විහරති න සො පුග්ගලොති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
310. ස. පු: යො වෙදනාසු -පෙ- චිත්තෙ -පෙ- ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ස්වෙව පුග්ගලො, යො න ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති න සො පුග්ගලොති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
311. ස. පු: අත්ථි කොචි කායෙ කායානුපස්සී විහරතී’ති කත්වා තෙන ච කාරණෙන ‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: අඤ්ඤො කායො, අඤ්ඤො කායෙ කායානුපස්සී විහරතීති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
ස. අනු: අඤ්ඤා වෙදනා -පෙ- අඤ්ඤං චිත්තං -පෙ- අඤ්ඤෙ ධම්මා, අඤ්ඤො ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරතී’ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
312. ප. පු: පුග්ගලො නූපලබ්භති{1} සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. අනු: නනු වුත්තං භගවතා:
“සුඤ්ඤතො ලොකං අවෙක්ඛස්සු මොඝරාජා{1} සදා සතො. අත්තානුදිට්ඨිං ඌහච්ච{2} එවං මච්චුතරො සියා. එවං ලොකං අවෙක්ඛන්තං මච්චුරාජා න පස්සතී” ති.
අත්ථෙව සුත්තන්තො’ති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. නිග: තෙන හි{3} පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
313. ස. පු: පුග්ගලො අවෙක්ඛතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: සහ රූපෙන අවෙක්ඛති{4}, විනා රූපෙන අවෙක්ඛතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: සහ රූපෙන අවෙක්ඛති.
ස. අනු: තං ජීවං තං සරීරන්ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
ස. අනු: සහ රූපෙන අවෙක්ඛති, විනා රූපෙන අවෙක්ඛතී’ති.{*}
ප. පටිඤ්ඤා: විනා රූපෙන අවෙක්ඛති.
ස. අනු: අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
314. ස. පු: පුග්ගලො අවෙක්ඛතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: අබ්භන්තරගතො අවෙක්ඛති, බහිද්ධා නික්ඛමිත්වා අවෙක්ඛතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: අබ්භන්තරගතො අවෙක්ඛති.
ස. අනු: තං ජීවං තං සරීරන්ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
ස. අනු: අබ්භන්තරගතො අවෙක්ඛති, බහිද්ධා නික්ඛමිත්වා අවෙක්ඛතීති.
ප. පටිඤ්ඤා: බහිද්ධා නික්ඛමිත්වා අවෙක්ඛති.
ස. අනු: අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති.
ප. පටි: න හෙවං වත්තබ්බෙ -පෙ-
315. ප. පු: න වත්තබ්බං පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. අනු: නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති.
ස. පටිඤ්ඤා ආමන්තා.
ප. අනු: වුත්තං භගවතා: “අත්ථි පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො”ති අත්ථෙව සුත්තන්තොති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. නිග: තෙන හි පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
316. ප. පු: න වත්තබ්බං පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. අනු: නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. අනු: වුත්තං භගවතා: “එකපුග්ගලො භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන”න්ති අත්ථෙව සුත්තන්තො’ති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ප. නිග: තෙන හි පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති.
317. ස. පු: පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදී’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: වුත්තං භගවතා: “සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා”ති. අත්ථෙව සුත්තන්තො’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. නිග: තෙන හි න වත්තබ්බං පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
318. ස. පු: පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදී’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: වුත්තං භගවතා: “දුක්ඛමෙව උප්පජ්ජමානං උප්පජ්ජති, දුක්ඛමෙව නිරුජ්ඣමානං නිරුජ්ඣතී’ති න කඞ්ඛති, න විචිකිච්ඡති, අපරප්පච්චයඤාණමෙවස්ස එත්ථ හොති. එත්තාවතා ඛො කච්චාන, සම්මාදිට්ඨි හොතී”ති අත්ථෙව සුත්තන්තො’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. නිග: තෙන හි න වත්තබ්බං ‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
319. ස. පු: පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: නනු වජිරා භික්ඛුනී මාරං පාපිමන්තං එතදවොච:
“කින්නු ‘සත්තො’ති පච්චෙසි මාර දිට්ඨිගතන්නු තෙ, සුද්ධසඞ්ඛාරපුඤ්ජොයං නයිධ සත්තූපලබ්භති.
යථා’හි අඞ්ගසම්භාරා හොති සද්දො රථො ඉති, එවං ඛන්ධෙසු සන්තෙසු හොති ‘සත්තො’ති සම්මුති{1}.
දුක්ඛමෙව හි සම්භොති. දුක්ඛං තිට්ඨති වෙති ච, නාඤ්ඤත්ර දුක්ඛා සම්භොති. නාඤ්ඤං දුක්ඛා නිරුජ්ඣතී”ති.
අත්ථෙව සුත්තන්තො’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. නිග: තෙන හි න වත්තබ්බං ‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
320. ස. පු: පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: නනු ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච:
“සුඤ්ඤො ලොකො සුඤ්ඤො ලොකොති භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ, සුඤ්ඤො ලොකොති වුච්චතී’ති. ‘යස්මා ඛො ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, තස්මා සුඤ්ඤො ලොකො’ති වුච්චති. කිඤ්චානන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා? චක්ඛුං{1} ඛො ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා. රූපා සුඤ්ඤා -පෙ- චක්ඛුවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤං -පෙ- චක්ඛුසම්ඵස්සො සුඤ්ඤො -පෙ- යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා. සොතං සුඤ්ඤං -පෙ- සද්දා සුඤ්ඤා -පෙ- සොතසම්ඵස්සො සුඤ්ඤො -පෙ- ඝානං සුඤ්ඤං -පෙ- ගන්ධා සුඤ්ඤා -පෙ- ජිව්හා සුඤ්ඤා -පෙ- රසා සුඤ්ඤා -පෙ- කායො සුඤ්ඤො -පෙ- ඵොට්ඨබ්බා සුඤ්ඤා -පෙ- මනො සුඤ්ඤො -පෙ- ධම්මා සුඤ්ඤා -පෙ- මනොවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤං -පෙ- මනොසම්ඵස්සො සුඤ්ඤො -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා. යස්මා ඛො ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, තස්මා සුඤ්ඤො ලොකො’ති වුච්චතී”ති. අත්ථෙව සුත්තන්තො’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. නිග: තෙන හි න වත්තබ්බං ‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා ති.
321. ස. පු: පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදී’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: වුත්තං භගවතා: “අත්තනි වා භික්ඛවෙ සති අත්තනියං මෙ’ති අස්සාති? එවං භන්තෙ අත්තනියෙ වා භික්ඛවෙ සති අත්තා මෙ’ති අස්සාති? එවං භන්තෙ. අත්තනි ච භික්ඛවෙ අත්තනියෙ ව සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ යම්පිදං{1} දිට්ඨිට්ඨානං: සො ලොකො සො අත්තා, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිනාමධම්මො, සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සාමී’ති, නන්වායං භික්ඛවෙ, කෙවලො පරිපූරො බාලධම්මො’ති? කිඤ්ච{2} නො සියා භන්තෙ, කෙවලො හි භන්තෙ, පරිපූරො බාලධම්මො”ති අත්ථෙව සුත්තන්තො’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා
ස. නිග: තෙන හි න වත්තබ්බං ‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’ති.
322. ස. පු: පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති.
ස. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.
ස. අනු: වුත්තං භගවතා: “තයොමෙ සෙනිය, සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො: ඉධ සෙනිය, එකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙව ධමෙම අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති. ඉධ පන සෙනිය, එකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙව හි ඛො ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති. ඉධ පන සෙනිය, එකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති. අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති. තත්ර සෙනිය, ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙචෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, අයං වුච්චති සෙනිය, සත්ථා සස්සතවාදො.
තත්ර සෙනිය, ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙව හි ඛො ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, අයං වුච්චති සෙනිය, සත්ථා උච්ඡෙදවාදො. තත්ර සෙනිය, ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති, අයං වුච්චති සෙනිය, සත්ථා සම්මාසම්බුද්ධො. ඉමෙ ඛො සෙනිය, තයො සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි”න්ති. අත්ථෙව සුත්තන්තො’ති.
ප. පටිඤ්ඤා: ආමන්තා.