අභිධම්ම පිටකෙ
ධාතුකථාප්පකරණං
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස
(මාතිකා)
1. නයමාතිකා.
සඞ්ගහො අසඞ්ගහො, සඞ්ගහිතෙන අසඞ්ගහිතං, අසඞ්ගහිතෙන සඞ්ගහිතං සඞ්ගහිතෙන සඞ්ගහිතං, අසඞ්ගහිතෙන අසඞ්ගහිතං.
සම්පයොගො විප්පයොගො, සම්පයුත්තෙන විප්පයුත්තං, විප්පයුත්තෙන සම්පයුත්තං, සම්පයුත්තෙන සම්පයුත්තං, විප්පයුත්තෙන විප්පයුත්තං.
සඞ්ගහිතෙන සම්පයුත්තං විප්පයුත්තං, සම්පයුත්තෙන සඞ්ගහිතං අසඞ්ගහිතං, අසඞ්ගහිතෙන සම්පයුත්තං විප්පයුත්තං, විප්පයුත්තෙන සඞ්ගහිතං අසඞ්ගහිතං.
2. අබ්භන්තරමාතිකා.
පඤ්චක්ඛන්ධා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරසධාතුයො. චත්තාරි සච්චානි, බාවීසතින්ද්රියානි, පටිච්චසමුප්පාදො, චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, චත්තාරි ඣානානි, චතස්සො අප්පමඤ්ඤායො, පඤ්චීන්ද්රියානි, පඤ්චබලානි, සත්තබොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. ඵස්සො, වෙදනා සඤ්ඤා, චෙතනා, චිත්තං, අධිමොක්ඛො, මනසිකාරො.
3. නයමුඛමාතිකා.
තීහි සඞ්ගහො, තීහි අසඞ්ගහො, චතුහි සම්පයොගො, චතුහි විප්පයොගො.
4. ලක්ඛණමාතිකා.
සභාගො, විසභාගො
5. බාහිරමාතිකා.
සබ්බා’පි ධම්මසඞ්ගණී ධාතුකථාය මාතිකා’ති.
මාතිකා නිට්ඨිතා.
1. සඞ්ගහාසඞ්ගහ පද නිද්දෙසො{1}
1. රූපක්ඛන්ධො කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහා’යතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතො:
රූපක්ඛන්ධො එකෙන ඛන්ධෙන එකාදසහායතනෙහි එකාදසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතො.
කතිහි අසඞ්ගහිතො: චතූහි ඛන්ධෙහි, එකෙනායතනෙන, සත්තහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතො.
2. වෙදනාක්ඛන්ධො කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහායතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතො:
වෙදනාක්ඛන්ධො එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනා’යතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතො.
කතිහි අසඞ්ගහිතො: චතුහි ඛන්ධෙහි එකාදසහා’යතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතො.
3. සඤ්ඤාක්ඛන්ධො කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහා’යතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතො:
සඤ්ඤාක්ඛන්ධො එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනායතනෙහි එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතො.
කතිහි අසඞ්ගහිතො: චතූහි ඛන්ධෙහි එකාදාසහා’යතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතො.
4. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහායතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතො:
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනා’යතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතො.
කතිහි අසඞ්ගහිතො: චතූහි ඛන්ධෙහි එකාදසහා’යතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතො.
5. විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහා’යතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතො.
විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනායතනෙහන සත්තහි ධාතූහි සඞ්ගහිතො.
කතිහි අසඞ්ගහිතො: චතූහි ඛන්ධෙහි එකාදසහා’යතනෙහි එකාදසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතො.
6. රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහා’යතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා:
රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච ද්වීහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි එකාදසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: තීහි ඛන්ධෙහි එකෙනාහතනෙන සත්තහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
7. රූපක්ඛන්ධො ච සඤ්ඤාක්ඛන්ධො ච -පෙ- ද්වීහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි එකාදසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: තීහි ඛන්ධෙහි එකෙනායතනෙන සත්තහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
8. රූපක්ඛන්ධො ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ච -පෙ- ද්වීහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි එකාදසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතීහි අසඞ්ගහිතා: තීහි ඛන්ධෙහි එකෙනායතනෙන සත්තහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
9. රූපක්ඛන්ධො ච විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො ච -පෙ- ද්වීහි ඛන්ධෙහි ද්වාදසහායතනෙහි අට්ඨාරසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතීහි අසඞ්ගහිතා: තීහි ඛන්ධෙහි න කෙහිචි ආයතනෙහි න කාහිචි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
10. රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච සඤ්ඤාක්ඛන්ධො ච කතීහි ඛන්ධෙහි කතිහා’යතනෙහි කතීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා:
රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච සඤ්ඤාක්ඛන්ධො ච තීහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි එකාදසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතීහි අසඞ්ගහිතා: ද්වීහි ඛන්ධෙහි එකෙනායතනෙන සත්තහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
11. රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ච -පෙ- තීහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි එකාදසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතීහි අසඞ්ගහිතා: ද්වීහි ඛන්ධෙහි එකෙනායතනෙන සත්තහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
12. රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො ච -පෙ- තීහි ඛන්ධෙහි ද්වාදසහායතනෙහි අට්ඨාරසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: ද්වීහි ඛන්ධෙහි න කෙහිචි ආයතනෙහි න කාහිචි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
13. රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච සඤ්ඤාක්ඛන්ධො ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ච කතීහි ඛන්ධෙහි කතිහායතයෙහි කතීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා:
රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච සඤ්ඤාක්ඛන්ධො ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ච චතූහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි එකාදසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතීහි අසඞ්ගහිතා: එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනායතනෙන සත්තහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
14. රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච සඤ්ඤාක්ඛන්ධො ච විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො ච -පෙ- චතූහි ඛන්ධෙහි ද්වාදසහායතනෙහි අට්ඨාරසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතීහි අසඞ්ගහිතා: එකෙන ඛන්ධෙන න කෙහිචි ආයතනෙහි න කාහිචි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
15. රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච සඤ්ඤාක්ඛන්ධො ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ච විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො ච කතීහි ඛන්ධෙහි කතිහායතනෙහි කතීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා:
රූපක්ඛන්ධො ච වෙදනාක්ඛන්ධො ච සඤ්ඤාක්ඛන්ධො ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ච විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො ච පඤ්චහි ඛන්ධෙහි ද්වාදසහායතනෙහි අට්ඨාරසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතීහි අසඞ්ගහිතා: න කෙහිචි ඛන්ධෙහි න කෙහිචි ආයතනෙහි න කාහිචි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
16. පඤ්චක්ඛන්ධො කතීහි ඛන්ධෙහි කතිහායතනෙහි කතීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා: පඤ්චක්ඛන්ධා පඤ්චහි ඛන්ධෙහි ද්වාදසහායතනෙහි අට්ඨාරසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතීහි අසඞ්ගහිතා: න කෙහිචි ඛන්ධෙහි න කෙහිචි ආයතනෙහි න කාහිචි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
17. චක්ඛායතනං කතීහි ඛන්ධෙහි කතිහායතනෙහි කතීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතං: චක්ඛායතනං එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනායතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතං.
කතිහි අසඞ්ගහිතං: චතූහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතං.
18-26. සොතායතනං -පෙ- ඝානායතනං - ජිව්හායතනං - කායායතනං - රූපායතනං - සද්දායතනං - ගන්ධායතනං - රසායතනං - ඵොට්ඨබ්බායතනං - එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනායතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතං.
කතීහි අසඞ්ගහිතං: චතූහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතං.
27. මනායතනං -පෙ- එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනායතනෙන සත්තහි ධාතූහි සඞ්ගහිතං.
කතීහි අසඞ්ගහිතං: චතූහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි එකාදසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතං.
28. ධම්මායතනං -පෙ- අසඞ්ඛතං ඛන්ධතො ඨපෙත්වා චතූහි ඛන්ධෙහි එකෙනායතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතං.
කතීහි අසඞ්ගහිතං: එකෙන ඛන්ධෙන එකාදසහායතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතං.
29. චක්ඛායතනං ච සොතායතනං ච -පෙ- එකෙන ඛන්ධෙන ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතීහි අසඞ්ගහිතා: චතූහි ඛන්ධෙහි දසහාතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
30-37. චක්ඛායතනඤ්ච ඝානායතනඤ්ච -පෙ- චක්ඛායතනඤ්ච ජිව්හායතනඤ්ච - චක්ඛායතනඤ්ච කායායතනඤ්ච - චක්ඛායතනඤ්ච රූපායතනඤ්ච - චක්ඛායතනඤ්ච සද්දායතනඤ්ච - චක්ඛායතනඤ්ච ගන්ධායතනඤ්ච - චක්ඛායතනඤ්ච රසායතනඤ්ච - චක්ඛායතනඤ්ච ඵොට්ඨබ්බායතනඤ්ච එකෙන ඛන්ධෙන ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: චතූහි ඛන්ධෙහි දසහායතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
38. චක්ඛායතනඤ්ච මනායතනඤ්ච -පෙ- ද්වීහි ඛන්ධෙහි ද්වීහායතනෙහි අට්ඨහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: තීහි ඛන්ධෙහි දසහායතනෙහි දසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
39. චක්ඛායතනඤ්ච ධම්මායතනඤ්ච -පෙ- අසඞ්ඛතං ඛන්ධතො ඨපෙත්වා චතූහි ඛන්ධෙහි ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: එකෙන ඛන්ධෙන දසහායතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
40. ද්වාදසායතනානි කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහායතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා:
ද්වාදසායතනානි අසඞ්ඛතං ඛන්ධතො ඨපෙත්වා පඤ්චහි ඛන්ධෙහි ද්වාදසහායතනෙහි අට්ඨාරසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: න කෙහිචි ඛන්ධෙහි න කෙහිචි ආයතනෙහි න කාහිචි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
41. චක්ඛුධාතු කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහායතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා: චක්ඛුධාතු එකෙන ඛන්ධෙන එකෙනායතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: චතුහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
42-57. සොතධාතු -පෙ- ඝානධාතු - ජිව්හාධාතු - කායධාතු - රූපධාතු - සද්දධාතු - ගන්ධධාතු - රසධාතු - ඵොට්ඨබ්බධාතු - චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු - සොතවිඤ්ඤාණධාතු - ඝානවිඤ්ඤාණධාතු - ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු - කායවිඤ්ඤාණධාතු - මනොධාතු - මනොවිඤ්ඤාණධාතු එකෙන ඛන්ධෙන - එකෙනායතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: චතුහි ඛන්ධෙහි එකාදසහායතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
58. ධම්මධාතු -පෙ- අසඞ්ඛතං ඛන්ධතො ඨපෙත්වා චතුහි ඛන්ධෙහි එකෙනායතනෙන එකාය ධාතුයා සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: එකෙන ඛන්ධෙන එකාදසහායතනෙහි සත්තරසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
59. චක්ඛුධාතු ච සොතධාතු ච -පෙ- එකෙන ඛන්ධෙන ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: චතූහි ඛන්ධෙහි දසහායතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
60-67. චකුඛුධාතු ච ඝාන ධාතු ච -පෙ- චක්ඛුධාතු ච ජිව්හාධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච කායධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච රූපධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච සද්දධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච ගන්ධධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච රසධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච ඵොට්ඨබ්බධාතු ච එකෙන ඛන්ධෙන ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: චතූහි ඛන්ධෙහි දසහායතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
68. චක්ඛු ධාතු ච චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු ච -පෙ- ද්වීහි ඛන්ධෙහි ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: තීහි ඛන්ධෙහි දසහායතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
69-74. චක්ඛුධාතු ච සොත විඤ්ඤාණධාතු ච -පෙ- චක්ඛුධාතු ච ඝානවිඤ්ඤාණධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච කායවිඤ්ඤාණධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච මනොධාතු ච - චක්ඛුධාතු ච මනො විඤ්ඤාණධාතු ච ද්වීහිඛන්ධෙහි ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: තීහි ඛන්ධෙහි දසහායතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
75. චක්ඛුධාතු ච ධම්මධාතු ච -පෙ- අසඞ්ඛතං ඛන්ධතො ඨපෙත්වා චතූහි ඛන්ධෙහි ද්වීහායතනෙහි ද්වීහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: එකෙන ඛන්ධෙන දසහායතනෙහි සොළසහි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
76. අට්ඨාරසධාතුයො කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහායතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා:
අට්ඨාරස ධාතුයො අසඞ්ඛතං ඛන්ධතො ඨපෙත්වා පඤ්චහි ඛන්ධෙහි ද්වාදසහායතනෙහි අට්ඨාරසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතා.
කතිහි අසඞ්ගහිතා: න කෙහිචි ඛන්ධෙහි න කෙහිචි ආයතනෙහි න කාහිචි ධාතූහි අසඞ්ගහිතා.
77. දුක්ඛසච්චං කතිහි ඛන්ධෙහි කතිහායතනෙහි කතිහි ධාතූහි සඞ්ගහිතං.
දුක්ඛසච්චං පඤ්චහි ඛන්ධෙහි ද්වාදසහායතනෙහි අට්ඨාරසහි ධාතූහි සඞ්ගහිතං.
කතිහි අසඞ්ගහිතං: න කෙහිචි ඛන්ධෙහි න කෙහිචි ආයතනෙහි න කාහිචි ධාතූහි අසඞ්ගහිතං.