අභිධර්මපිටකයෙහි
ධම්මසඞ්ගණීප්රකරණය
මාතෘකා
අභිධර්මමාතෘකා
ඒ භාග්යවත් අර්හත් සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා.
1. කුශලධර්මයෝ යැ, අකුශලධර්මයෝ යැ, අව්යාකෘතධර්මයෝ යි.
2. සුඛවේදනාව හා සම්ප්රයුක්තධර්මයෝ යැ, දුඃඛවේදනාව හා සම්ප්රයුක්තධර්මයෝ යැ, අදුඃඛඅසුඛ වේදනාව හා සම්ප්රයුක්තධර්මයෝ යි.
3. විපාක ධර්මයෝ යැ, විපාක ස්වභාවධර්මයෝය යැ, නොමැවිපාක වූ විපාකස්වභාව නො වූ ධර්මයෝ යි.
4. උපාදින්නඋපාදානීයධර්මයෝ යැ, අනුපාදින්නඋපාදානීයධර්මයෝ යැ, අනුපාදින්නඅනුපාදානීයධර්මයෝ යි.
5. සඞ්කිලිට්ඨසඞ්කිලේසික ධර්මයෝ යැ, අසඞ්කිලිට්ඨසඞ්කිලේසික ධර්මයෝ යැ, අසඞ්කිලිට්ඨඅසඞ්කිලේසික ධර්මයෝ යි.
6. සවිතර්කසවිචාරධර්මයෝ යැ, අවිතර්කවිචාරමාත්රධර්මයෝ යැ, අවිතර්කඅවිචාරධර්මයෝ යි.
7. ප්රීතිසහගතධර්මයෝ යැ, සුඛසහගතධර්මයෝ යැ, උපේක්ෂාසහගත ධර්මයෝ යි.
8. දර්ශනයෙන් (සෝවාන් මගින්) ප්රහාතව්යධර්මයෝ යැ, භාවනායෙන් (ශේෂමාර්ගත්රයෙන්) ප්රහාතව්යධර්මයෝ යැ, නො මැ දර්ශනයෙන් නො ද භාවනායෙන් ප්රහාතව්ය ධර්මයෝ යි.
9. දර්ශනයෙන් ප්රහාතව්යහේතු ඇති ධර්මයෝ යැ, භාවනායෙන් ප්රහාතව්යහේතු ඇති ධර්මයෝ යැ, නො මැ දර්ශනයෙන් නො ද භාවනායෙන් ප්රහාතව්ය හේතු ඇති ධර්මයෝ යි.
10. ආචයගාමී (ප්රතිසන්ධි ච්යුති ගති ප්රවෘත්තීන්ට පමුණුවන) ධර්මයෝ යැ, අපචයගාමී (නිවනට පමුණුවන) ධර්මයෝ යැ, නො මැ ආචයගාමී නො ද අපචයගාමී ධර්මයෝ යි.
11. ශෛක්ෂධර්මයෝ යැ, අශෛක්ෂධර්මයෝ යැ, නො මැ ශෛක්ෂ වූ නො ද අශෛක්ෂ වූ ධර්මයෝ යි.
12. පරිත්ත (කාමාවචර) ධර්මයෝ යැ, මහද්ගත (රූපාරූප) ධර්මයෝ යැ. අප්රමාණ (ලෝකෝත්තර) ධර්මයෝ යි.
13. පරිත්තාලම්බනධර්මයෝ යැ, මහද්ගතාලම්බනධර්මයෝ යැ, අප්රමාණලම්බනධර්මයෝ යි.
14. හීන (ලාමකඅකුශල) ධර්මයෝ යැ, මධ්යම (අවශේෂත්රෛභූමික) ධර්මයෝ යැ. ප්රණීත (ලෝකෝත්තර) ධර්මයෝ යි.
15. මිථ්යාත්වනියත (මිථ්යාස්වභාව) ධර්මයෝ යැ, සම්යක්ත්වනියතධර්මයෝ යැ, අනියතධර්මයෝ යි.
16. මාර්ගාලම්බනධර්මයෝ යැ, මාර්ගහේතුකධර්මයෝ යැ, මාර්ගාධිපතිධර්මයෝ යි.
17. උත්පන්නධර්මයෝ යැ, අනුත්පන්නධර්මයෝ යැ, උත්පාදී (අවශ්යයෙන් උපදනා) ධර්මයෝ යි.
18. අතීතධර්මයෝ යැ, අනාගතධර්මයෝ යැ, ප්රත්යුත්පන්නධර්මයෝ යි.
19. අතීතාලම්බනධර්මයෝ යැ, අනාගතාලම්බනධර්මයෝ යැ, ප්රත්යුත්පන්නතාලම්බනධර්මයෝ යි.
20. අධ්යාත්මධර්මයෝ යැ, බාහ්යධර්මයෝ යැ, අධ්යාත්මබාහ්යධර්මයෝ යි.
21. අධ්යාත්මාලම්බනධර්මයෝ යැ, බාහ්යාලම්බනධර්මයෝ යැ, අධ්යාත්මබාහ්යාලම්බනධර්මයෝ යි.
22. සනිදර්ශනසප්රතිඝධර්මයෝ යැ, අනිදර්ශනසප්රතිඝධර්මයෝ යැ, අනිදර්ශනඅප්රතිඝධර්මයෝ යි.
ත්රිකමාතෘකා යි.
1. හේතු නම් වූ ධර්මයෝ යැ, හේතු නො වූ ධර්මයෝ යැ,
2. (සම්ප්රයුක්ත) හේතු සහිත වූ ධර්මයෝ යැ, හේතු නැති ධර්මයෝ යැ,
3. (ඒකෝත්පාදාදි වශයෙන්) හේතු සම්ප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ, හේතු විප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ,
4. හේතු ද වූ සම්ප්රයුක්ත හේතු සහිත ද වූ ධර්මයෝ යැ, සහේතුක වූ ද හේතු නො වූ ද ධර්මයෝ යැ,
5. හේතු වූ ද හේතු සම්ප්රයුක්ත වූ ද ධර්මයෝ යැ, හේතු සම්ප්රයුක්ත වූ ද හේතු නො වූ ද ධර්මයෝ යැ,
6. යළි හේතු නො වූ සහේතුක ද වූ ධර්මයෝ යැ, (හේතු නො වූ) අහේතුක ද වූ ධර්මයෝ යි.
හේතුගොච්ඡකය යි.
1. සප්රත්යය වූ ධර්මයෝ යැ, අප්රත්යය වූ ධර්මයෝ යැ,
2. සඞ්ඛත (ප්රත්යයන් විසින් සකස් කළ) ධර්මයෝ යැ, අසඞ්ඛත (ප්රත්යයන් විසින් සකස් නො කළ) ධර්මයෝ යැ,
3. නිදර්ශන (දැක්ක යුතු බව) සහිත වූ ධර්මයෝ යැ, අනිදර්ශන වූ ධර්මයෝ යැ,
4. සප්රතිඝ (ගැටීම් සහිත) වූ ධර්මයෝ යැ, අප්රතිඝ වූ ධර්මයෝ යැ,
5. රූපී වූ ධර්මයෝ යැ, අරූපී වූ ධර්මයෝ යැ,
6. ලෞකික (ලෝකයෙහි ඇතුළත්) වූ ධර්මයෝ යැ, ලෝකෝත්තර වූ ධර්මයෝ යැ,
7. කිසි විඥානයකින් දතයුතු වූ ධර්මයෝ යැ, කිසි විඥානයකින් නො දතයුතු වූ ධර්මයෝ යි.
චුල්ලන්තරදුකය යි.
1. ආස්රව වූ ධර්මයෝ යැ, ආස්රව නො වූ ධර්මයෝ යැ,
2. ආස්රව සහිත වූ ධර්මයෝ යැ, ආස්රව රහිත වූ ධර්මයෝ යැ,
3. ආස්රවසම්ප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ, ආස්රවවිප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ,
4. ආස්රව වූ ද ආස්රව සහිත වූ ද ධර්මයෝ යැ, ආස්රව සහිත වූ ද නො ද ආස්රව වූ ද ධර්මයෝ යැ,
5. ආස්රව වූ ද ආස්රවසම්ප්රයුක්ත වූ ද ධර්මයෝ යැ, (ඛ) ආසවසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා නො ච ආසවා.
6. යළි ආස්රව විප්රයුක්ත වූ සාස්රව ද වූ ධර්මයෝ යැ, (ආස්රව විප්රයුක්ත වූ) අනාස්රව ද වූ ධර්මයෝ යි.
ආස්රවගොච්ඡකය යි.
1. සංයෝජන (පුඟුල්හු සසරැ බඳනා) වූ ධර්මයෝ යැ, සංයෝජන නො වූ ධර්මයෝ යැ,
2. සංයෝජනීය (සංයෝජනයන්ට හිත) වූ ධර්මයෝ යැ, සංයෝජනීය නො වූ ධර්මයෝ යැ,
3. සංයෝජනසම්ප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ, සංයෝජනවිප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ,
4. සංයෝජන වූ ද සංයෝජනීය වූ ද ධර්මයෝ යැ, සංයෝජනීය වූ ද නො ද සංයෝජන වූ ද ධර්මයෝ යැ,
5. සංයෝජන වූ ද සංයෝජනසම්ප්රයුක්ත වූ ද ධර්මයෝ යැ, සංයෝජන සම්ප්රයුක්ත වූ ද නො ද සංයෝජන වූ ද ධර්මයෝ යැ,
6. යළි සංයෝජන විප්රයුක්ත වූ සංයෝජනීය ද වූ ධර්මයෝ යැ, (සංයෝජන විප්රයුක්ත වූ) අසංයෝජනිය ද වූ ධර්මයෝ යි.
සංයෝජනගොච්ඡකය යි.
1. ග්රන්ථ (ච්යුතිප්රතිසන්ධි විසින් සසර ගැටලන) වූ ධර්මයෝ යැ, ග්රන්ථ නො වූ ධර්මයෝ යැ,
2. ග්රන්ථනීය (අරමුණු කිරීම් වශයෙන් ග්රන්ථයන් විසින් ගෙතිය යුතු) වූ ධර්මයෝ යැ, ග්රන්ථනීය නො වූ ධර්මයෝ යැ,
3. ග්රන්ථසම්ප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ, ග්රන්ථවිප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ,
4. ග්රන්ථ වූ ද ග්රන්ථනීය වූ ද ධර්මයෝ යැ, ග්රන්ථනීය වූ ද නො ද ග්රන්ථ වූ ද ධර්මයෝ යැ,
5. ග්රන්ථ වූ ද ග්රන්ථසම්ප්රයුක්ත වූ ද ධර්මයෝ යැ, ග්රන්ථ සම්ප්රයුක්ත වූ ද නො ද ග්රන්ථ වූ ද ධර්මයෝ යැ,
6. යළි ග්රන්ථ විප්රයුක්ත වූ ග්රන්ථනීය ද වූ ධර්මයෝ යැ, (ග්රන්ථ විප්රයුක්ත වූ) ග්රන්ථනීය ද නො වූ ධර්මයෝ යි.
ග්රන්ථගොච්ඡකය යි.
1. ඕඝ (පුඟුල්හු සසරැ ගලනා) වූ ධර්මයෝ යැ, ඕඝ නො වූ ධර්මයෝ යැ,
2. ඕඝනීය (ඕඝයෙන් ඉක්මියයුතු) වූ ධර්මයෝ යැ, ඕඝනීය නො වූ ධර්මයෝ යැ,
3. ඕඝසම්ප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ, ඕඝවිප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ,
4. ඕඝ වූ ද ඕඝනීය වූ ද ධර්මයෝ යැ, ඕඝනීය වූ ද ඕඝ නො වූ ද ධර්මයෝ යැ,
5. ඕඝ වූ ද ඕඝසම්ප්රයුක්ත වූ ද ධර්මයෝ යැ, ඕඝ සම්ප්රයුක්ත වූ ද නො ද ඕඝ වූ ද ධර්මයෝ යැ,
6. යළි ඕඝ විප්රයුක්ත වූ ඕඝනීය ද වූ ධර්මයෝ යැ, (ඕඝ විප්රයුක්ත වූ) ඕඝනීය ද නො වූ ධර්මයෝ යි.
ඕඝගොච්ඡකය යි.
1. යෝග (පුඟුල්හු සසරැ යොදන) වූ ධර්මයෝ යැ, යෝග නො වූ ධර්මයෝ යැ,
2. යෝගනීය ධර්මයෝ යැ, අයෝගනීය ධර්මයෝ යැ,
3. යෝගසම්ප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ, යෝගවිප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ,
4. යෝග වූ ද යෝගනීය වූ ද ධර්මයෝ යැ, යෝගනීය වූ ද යෝග නො වූ ද ධර්මයෝ යැ,
5. යෝග වූ ද යෝගසම්ප්රයුක්ත වූ ද ධර්මයෝ යැ, යෝග සම්ප්රයුක්ත වූ ද නො ද යෝග වූ ද ධර්මයෝ යැ,
6. යළි යෝගවිප්රයුක්ත වූ යෝගනීය ද වූ ධර්මයෝ යැ, (යෝග විප්රයුක්ත වූ) අයෝගනීය ද වූ ධර්මයෝ යි.
යෝගගොච්ඡකය යි.
1. නීවරණ (සිත හාත්පසින් බැඳගන්නා) වූ ධර්මයෝ යැ, නීවරණ නො වූ ධර්මයෝ යැ,
2. නීවරණිය (නීවරණයන්ට හිත) වූ ධර්මයෝ යැ, අනීවරණිය වූ ධර්මයෝ යැ,
3. නීවරණසම්ප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ, නීවරණවිප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ,
4. නීවරණ වූ ද නීවරණිය වූ ද ධර්මයෝ යැ, නීවරණිය වූ ද නො ද නීවරණ වූ ධර්මයෝ යැ,
5. නීවරණ වූ ද නීවරණසම්ප්රයුක්ත වූ ද ධර්මයෝ යැ, නීවරණ සම්ප්රයුක්ත වූ ද නො ද නීවරණ වූ ද ධර්මයෝ යැ,
6. යළි නීවරණවිප්රයුක්ත වූ නීවරණිය ද වූ ධර්මයෝ යැ, (නීවරණ විප්රයුක්ත වූ) අනීවරණිය ද වූ ධර්මයෝ යි.
නීවරණගොච්ඡකය යි.
1. පරාමර්ශ (නිත්යාදි වශයෙන් වරදවා ගන්නා) ධර්මයෝ යැ, පරාමර්ශ නො වූ ධර්මයෝ යැ,
2. පරාමාෂ්ට (පරාමාසයන් විසින් අරමුණු කළ) ධර්මයෝ යැ, අපරාමාෂ්ට (පරාමාසයන් විසින් අරමුණු නො කළ) ධර්මයෝ යැ,
3. පරාමාසසම්ප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ, පරාමාසවිප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ,
4. පරාමර්ශ වූ ද පරාමාෂ්ට වූ ද ධර්මයෝ යැ, පරාමාෂ්ට වූ ද නො ද පරාමර්ශ වූ ධර්මයෝ යැ,
5. යළි පරාමර්ශ විප්රයුක්ත වූ පරාමාෂ්ට ද වූ ධර්මයෝ යැ, (පරාමර්ශ විප්රයුක්ත වූ) අපරාමාෂ්ට ද වූ ධර්මයෝ යි.
පරාමාසගොච්ඡකය යි.
1. සාරම්මණ (ආලම්බන සහිත) වූ ධර්මයෝ යැ, අනාරම්මණ (ආලම්බන රහිත) නො වූ ධර්මයෝ යැ,
2. චිත්ත ධර්මයෝ යැ, චිත්ත නො වූ ධර්මයෝ යැ,
3. චෛතසික (සිත්හි යෙදුණු) ධර්මයෝ යැ, චෛතසික නො වූ ධර්මයෝ යැ,
4. චිත්තසම්ප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ, චිත්තවිප්රයුක්ත වූ ධර්මයෝ යැ,
5. චිත්තසංසෘෂ්ට (සිත හා මිශ්ර) වූ ධර්මයෝ යැ, චිත්තවිසංසෘෂ්ට (සිත හා මිශ්ර නො වූ) වූ ධර්මයෝ යැ,
6. චිත්තසමුට්ඨාන (සිතින් හටගන්නා) වූ ධර්මයෝ යැ, චිත්තසමුට්ඨාන නො වූ ධර්මයෝ යැ.
7. චිත්තසහභූ (සිත හා එක් ව උපදනා) ධර්මයෝ යැ, චිත්තසහභූ නො වූ ධර්මයෝ යැ,
8. චිත්තානුපරිවර්තී (සිත අනුව පෙරළෙන සුලු) ධර්මයෝ යැ, චිත්තානුපරිවර්තී නො වූ ධර්මයෝ යැ,
9. චිත්තසංසෘෂ්ටසමුත්ථාන වූ ධර්මයෝ යැ, චිත්තසංසෘෂ්ටසමුත්ථාන නො වූ ධර්මයෝ යැ,