Dhammasaṅgaṇī

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.

Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.

Yā imesaṁ channaṁ indriyānaṁ gutti gopanā ārakkho saṁvaro—

ayaṁ vuccati indriyesu guttadvāratā.

Tattha katamā bhojane mattaññutā?

Idhekacco paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—

neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.

Yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane—

ayaṁ vuccati bhojane mattaññutā.

2.3.3.29. Muṭṭhasaccaduka

Tattha katamaṁ muṭṭhasaccaṁ?

Yā asati ananussati appaṭissati asati asaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammussanatā—

idaṁ vuccati muṭṭhasaccaṁ.

Tattha katamaṁ asampajaññaṁ?

Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

idaṁ vuccati asampajaññaṁ.

2.3.3.30. Satisampajaññaduka

Tattha katamā sati?

Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati—

ayaṁ vuccati sati.

Tattha katamaṁ sampajaññaṁ?

Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

idaṁ vuccati sampajaññaṁ.

2.3.3.31. Paṭisaṅkhānabaladuka

Tattha katamaṁ paṭisaṅkhānabalaṁ?

Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

idaṁ vuccati paṭisaṅkhānabalaṁ.

Tattha katamaṁ bhāvanābalaṁ?

Yā kusalānaṁ dhammānaṁ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ—

idaṁ vuccati bhāvanābalaṁ.

Sattapi bojjhaṅgā bhāvanābalaṁ.

2.3.3.32. Samathavipassanāduka

Tattha katamo samatho?

Yā cittassa ṭhiti …pe… sammāsamādhi—

ayaṁ vuccati samatho.

Tattha katamā vipassanā?

Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati vipassanā.

2.3.3.33. Samathanimittaduka

Tattha katamaṁ samathanimittaṁ?

Yā cittassa ṭhiti …pe… sammāsamādhi—

idaṁ vuccati samathanimittaṁ.

Tattha katamaṁ paggāhanimittaṁ?

Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo—

idaṁ vuccati paggāhanimittaṁ.

2.3.3.34. Paggāhaduka

Tattha katamo paggāho?

Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo—

ayaṁ vuccati paggāho.

Tattha katamo avikkhepo?

Yā cittassa ṭhiti …pe… sammāsamādhi—

ayaṁ vuccati avikkhepo.

2.3.3.35. Sīlavipattiduka

Tattha katamā sīlavipatti?

Yo kāyiko vītikkamo, vācasiko vītikkamo, kāyikavācasiko vītikkamo—

ayaṁ vuccati sīlavipatti.

Sabbampi dussilyaṁ sīlavipatti.

Tattha katamā diṭṭhivipatti?

Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti;

yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

ayaṁ vuccati diṭṭhivipatti.

Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.

2.3.3.36. Sīlasampadāduka

Tattha katamā sīlasampadā?

Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo—

ayaṁ vuccati sīlasampadā.

Sabbopi sīlasaṁvaro sīlasampadā.

Tattha katamā diṭṭhisampadā?

Atthi dinnaṁ, atthi yiṭṭhaṁ, atthi hutaṁ, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, atthi ayaṁ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti;

yā evarūpā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati diṭṭhisampadā.

Sabbāpi sammādiṭṭhi diṭṭhisampadā.

2.3.3.37. Sīlavisuddhiduka

Tattha katamā sīlavisuddhi?

Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo—

ayaṁ vuccati sīlavisuddhi.

Sabbopi sīlasaṁvaro sīlavisuddhi.

Tattha katamā diṭṭhivisuddhi?

Kammassakatañāṇaṁ saccānulomikañāṇaṁ maggasamaṅgissa ñāṇaṁ phalasamaṅgissa ñāṇaṁ.

2.3.3.38. Diṭṭhivisuddhikhopanaduka

<b>Diṭṭhivisuddhi kho panā</b>ti—

yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

<b>Yathādiṭṭhissa ca padhānan</b>ti—

yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo.

2.3.3.39. Saṁvegasaṁvejananiyaṭṭhānaduka

<b>Saṁvego</b>ti—

jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ.

Saṁvejaniyaṁ ṭhānanti—

jāti jarā byādhi maraṇaṁ.

<b>Saṁviggassa ca yoniso padhānan</b>ti—

idha bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.

2.3.3.40. Asantuṭṭhitākusaladhammaduka

<b>Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesū</b>ti—

yā kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā.

<b>Appaṭivānitā ca padhānasmin</b>ti—

yā kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya sakkaccakiriyatā sātaccakiriyatā aṭṭhitakiriyatā anolīnavuttitā anikkhittachandatā anikkhittadhuratā āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ.

2.3.3.41. Vijjāduka

<b>Vijjā</b>ti—

tisso vijjā—