Dhammasaṅgaṇī

Tattha katamā pāpamittatā?

Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṁ sevanā nisevanā saṁsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṁsampavaṅkatā—

ayaṁ vuccati pāpamittatā.

2.3.3.18. Sovacassatāduka

Tattha katamā sovacassatā?

Sahadhammike vuccamāne sovacassāyaṁ sovacassiyaṁ sovacassatā appaṭikūlaggāhitā avipaccanīkasātatā sagāravatā sādariyaṁ sādaratā sappaṭissavatā—

ayaṁ vuccati sovacassatā.

Tattha katamā kalyāṇamittatā?

Ye te puggalā saddhā sīlavanto bahussutā cāgavanto paññavanto, yā tesaṁ sevanā nisevanā saṁsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṁsampavaṅkatā—

ayaṁ vuccati kalyāṇamittatā.

2.3.3.19. Āpattikusalatāduka

Tattha katamā āpattikusalatā?

Pañcapi āpattikkhandhā āpattiyo, sattapi āpattikkhandhā āpattiyo.

Yā tāsaṁ āpattīnaṁ āpattikusalatā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati āpattikusalatā.

Tattha katamā āpattivuṭṭhānakusalatā?

Yā tāhi āpattīhi vuṭṭhānakusalatā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati āpattivuṭṭhānakusalatā.

2.3.3.20. Samāpattikusalatāduka

Tattha katamā samāpattikusalatā?

Atthi savitakkasavicārā samāpatti, atthi avitakkavicāramattā samāpatti, atthi avitakkaavicārā samāpatti.

Yā tāsaṁ samāpattīnaṁ samāpattikusalatā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati samāpattikusalatā.

Tattha katamā samāpattivuṭṭhānakusalatā?

Yā tāhi samāpattīhi vuṭṭhānakusalatā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati samāpattivuṭṭhānakusalatā.

2.3.3.21. Dhātukusalatāduka

Tattha katamā dhātukusalatā?

Aṭṭhārasa dhātuyo cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu, sotadhātu saddadhātu sotaviññāṇadhātu, ghānadhātu gandhadhātu ghānaviññāṇadhātu, jivhādhātu rasadhātu jivhāviññāṇadhātu, kāyadhātu phoṭṭhabbadhātu kāyaviññāṇadhātu, manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu.

Yā tāsaṁ dhātūnaṁ dhātukusalatā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati dhātukusalatā.

Tattha katamā manasikārakusalatā?

Yā tāsaṁ dhātūnaṁ manasikārakusalatā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati manasikārakusalatā.

2.3.3.22. Āyatanakusalatāduka

Tattha katamā āyatanakusalatā?

Dvādasāyatanāni—

cakkhāyatanaṁ, rūpāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, saddāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, gandhāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, rasāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, phoṭṭhabbāyatanaṁ, manāyatanaṁ, dhammāyatanaṁ.

Yā tesaṁ āyatanānaṁ āyatanakusalatā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati āyatanakusalatā.

Tattha katamā paṭiccasamuppādakusalatā?

Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti;

evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti.

Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati paṭiccasamuppādakusalatā.

2.3.3.23. Ṭhānakusalatāduka

Tattha katamā ṭhānakusalatā?

Ye ye dhammā yesaṁ yesaṁ dhammānaṁ hetū paccayā uppādāya taṁ taṁ ṭhānanti, yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati ṭhānakusalatā.

Tattha katamā aṭṭhānakusalatā?

Ye ye dhammā yesaṁ yesaṁ dhammānaṁ na hetū na paccayā uppādāya taṁ taṁ aṭṭhānanti, yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

ayaṁ vuccati aṭṭhānakusalatā.

2.3.3.24. Ajjavaduka

Tattha katamo ajjavo?

Yā ajjavatā ajimhatā avaṅkatā akuṭilatā—

ayaṁ vuccati ajjavo.

Tattha katamo maddavo?

Yā mudutā maddavatā akakkhaḷatā akathinatā nīcacittatā—

ayaṁ vuccati maddavo.

2.3.3.25. Khantiduka

Tattha katamā khanti?

Yā khanti khamanatā adhivāsanatā acaṇḍikkaṁ anasuropo attamanatā cittassa—

ayaṁ vuccati khanti.

Tattha katamaṁ soraccaṁ?

Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo—

idaṁ vuccati soraccaṁ.

Sabbopi sīlasaṁvaro soraccaṁ.

2.3.3.26. Sākhalyaduka

Tattha katamaṁ sākhalyaṁ?

Yā sā vācā aṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṁvattanikā, tathārūpiṁ vācaṁ pahāya yā sā vācā neḷā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti;

yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā apharusavācatā—

idaṁ vuccati sākhalyaṁ.

Tattha katamo paṭisanthāro?

Dve paṭisanthārā—

āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca.

Idhekacco paṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā—

ayaṁ vuccati paṭisanthāro.

2.3.3.27. Indriyesuaguttadvāratāduka

Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā?

Idhekacco cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.

Sotena saddaṁ sutvā …pe…

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ, manindriye na saṁvaraṁ āpajjati.

Yā imesaṁ channaṁ indriyānaṁ agutti agopanā anārakkho asaṁvaro—

ayaṁ vuccati indriyesu aguttadvāratā.

Tattha katamā bhojane amattaññutā?

Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṁ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya.

Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane—

ayaṁ vuccati bhojane amattaññutā.

2.3.3.28. Indriyesuguttadvāratāduka

Tattha katamā indriyesu guttadvāratā?

Idhekacco cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.

Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.

Sotena saddaṁ sutvā …pe…

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…