Katame dhammā upādinnā?
Sāsavā kusalākusalānaṁ dhammānaṁ vipākā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā;
vedanākkhandho …pe… viññāṇakkhandho;
yañca rūpaṁ kammassa katattā—
ime dhammā upādinnā.
Katame dhammā anupādinnā?
Sāsavā kusalākusalā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā;
vedanākkhandho …pe… viññāṇakkhandho;
ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, yañca rūpaṁ na kammassa katattā, apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu—
ime dhammā anupādinnā.
2.3.2.11. Upādānagocchaka
2.3.2.11.1. Upādānaduka
Katame dhammā upādānā?
Cattāri upādānāni—
kāmupādānaṁ, diṭṭhupādānaṁ, sīlabbatupādānaṁ, attavādupādānaṁ.
Tattha katamaṁ kāmupādānaṁ?
Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ—
idaṁ vuccati kāmupādānaṁ.
Tattha katamaṁ diṭṭhupādānaṁ?
Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā, ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti—
yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaññojanaṁ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho—
idaṁ vuccati diṭṭhupādānaṁ.
Ṭhapetvā sīlabbatupādānañca attavādupādānañca sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhupādānaṁ.
Tattha katamaṁ sīlabbatupādānaṁ?
Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṁ sīlena suddhi, vatena suddhi, sīlabbatena suddhīti—
yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaññojanaṁ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho—
idaṁ vuccati sīlabbatupādānaṁ.
Tattha katamaṁ attavādupādānaṁ?
Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati, rūpavantaṁ vā attānaṁ, attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.
Vedanaṁ …pe…
saññaṁ …pe…
saṅkhāre …pe…
viññāṇaṁ attato samanupassati, viññāṇavantaṁ vā attānaṁ, attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaññojanaṁ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho—
idaṁ vuccati attavādupādānaṁ.
Ime dhammā upādānā.
Katame dhammā no upādānā?
Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā;
vedanākkhandho …pe… viññāṇakkhandho;
sabbañca rūpaṁ, asaṅkhatā ca dhātu—
ime dhammā no upādānā.
2.3.2.11.2. Upādāniyaduka
Katame dhammā upādāniyā?
Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā;
rūpakkhandho …pe… viññāṇakkhandho—
ime dhammā upādāniyā.
Katame dhammā anupādāniyā?
Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu—
ime dhammā anupādāniyā.
2.3.2.11.3. Upādānasampayuttaduka
Katame dhammā upādānasampayuttā?
Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā vedanākkhandho …pe… viññāṇakkhandho—
ime dhammā upādānasampayuttā.
Katame dhammā upādānavippayuttā?
Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā vedanākkhandho …pe… viññāṇakkhandho;
sabbañca rūpaṁ, asaṅkhatā ca dhātu—
ime dhammā upādānavippayuttā.
2.3.2.11.4. Upādānaupādāniyaduka
Katame dhammā upādānā ceva upādāniyā ca?
Tāneva upādānāni upādānā ceva upādāniyā ca.
Katame dhammā upādāniyā ceva no ca upādānā?
Tehi dhammehi ye dhammā upādāniyā, te dhamme ṭhapetvā avasesā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā;
rūpakkhandho …pe… viññāṇakkhandho—
ime dhammā upādāniyā ceva no ca upādānā.
2.3.2.11.5. Upādānaupādānasampayuttaduka
Katame dhammā upādānā ceva upādānasampayuttā ca?
Diṭṭhupādānaṁ kāmupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, kāmupādānaṁ diṭṭhupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, sīlabbatupādānaṁ kāmupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, kāmupādānaṁ sīlabbatupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, attavādupādānaṁ kāmupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, kāmupādānaṁ attavādupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca—
ime dhammā upādānā ceva upādānasampayuttā ca.
Katame dhammā upādānasampayuttā ceva no ca upādānā?
Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, te dhamme ṭhapetvā vedanākkhandho …pe… viññāṇakkhandho—
ime dhammā upādānasampayuttā ceva no ca upādānā.
2.3.2.11.6. Upādānavippayuttaupādāniyaduka
Katame dhammā upādānavippayuttā upādāniyā?
Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā;
rūpakkhandho …pe… viññāṇakkhandho—
ime dhammā upādānavippayuttā upādāniyā.
Katame dhammā upādānavippayuttā anupādāniyā?
Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu—
ime dhammā upādānavippayuttā anupādāniyā.
Nikkhepakaṇḍe dutiyabhāṇavāro.
2.3.2.12. Kilesagocchaka
2.3.2.12.1. Kilesaduka
Katame dhammā kilesā?
Dasa kilesavatthūni—
lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṁ, uddhaccaṁ, ahirīkaṁ, anottappaṁ.
Tattha katamo lobho?
Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandīrāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā suttaṁ visaṭā āyūhinī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsisanā āsisitattaṁ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chādanaṁ bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ—
ayaṁ vuccati lobho.
Tattha katamo doso?
Anatthaṁ me acarīti āghāto jāyati, anatthaṁ me caratīti āghāto jāyati, anatthaṁ me carissatīti āghāto jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe… anatthaṁ carati …pe…
anatthaṁ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…
atthaṁ carati …pe…
atthaṁ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati.
Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—
ayaṁ vuccati doso.
Tattha katamo moho?
Dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ.
Yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ asampajaññaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—
ayaṁ vuccati moho.
Tattha katamo māno?