යො අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං, අයං වුච්චති අලොභො.
1061. තත්ථ කතමො අදොසො?
යො අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං මෙත්ති මෙත්තායනා මෙත්තායිතත්තං අනුද්දයා අනුද්දයතා අනුද්දයිතත්තං හිතෙසිතා අනුකම්පා අව්යාපාදො අව්යාපජ්ඣො අදොසො කුසලමූලං, අයං වුච්චති අදොසො.
1062. තත්ථ කතමො අමොහො?
දුක්ඛෙ ඤාණං දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං දුක්ඛනිරොධෙ ඤාණං දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං පුබ්බන්තෙ ඤාණං අපරන්තෙ ඤාණං පුබ්බන්තාපරන්තෙ ඤාණං ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු ඤාණං, යා එවරූපා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභව්යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි, අයං වුච්චති අමොහො.
ඉමෙ තයො කුසලහෙතු.
1063. තත්ථ කතමෙ තයො අකුසලහෙතු?
ලොභො දොසො මොහො.
1064. තත්ථ කතමො ලොභො?
යො රාගො සාරාගො අනුනයො අනුරොධො නන්දි නන්දිරාගො චිත්තස්ස සාරාගො ඉච්ඡා මුච්ඡා අජ්ඣොසානං ගෙධො පළිගෙධො සඞ්ගො පඞ්කො එජා මායා ජනිකා සඤ්ජනනී සිබ්බනී{1} ජාලිනී සරිතා විසත්තිකා සුත්තං විසටා ආයූහනී{2} දුතියා පණිධි භවනෙත්ති වනං වනථො සන්ථවො සිනෙහො අපෙක්ඛා පටිබන්ධු ආසා ආසිංසනා ආසිංසිතත්තං{3} රූපාසා සද්දාසා ගන්ධාසා රසාසා ඵොට්ඨබ්බාසා ලාභාසා ධනාසා පුත්තාසා ජීවිතාසා ජප්පා පජප්පා අභිජප්පා ජප්පනා{4} ජප්පිතත්තං ලොලුප්පං ලොලුප්පායනා ලොලුප්පායිතත්තං පුච්ඡඤ්චිකතා{5} සාදුකම්යතා අධම්මරාගො විසමලොභො නිකන්ති නිකාමනා පත්ථනා පිහනා සම්පත්ථනා කාමතණ්හා භවතණ්හා විභවතණ්හා රූපතණ්හා අරූපතණ්හා නිරොධතණ්හා රූපතණ්හා සද්දතණ්හා ගන්ධතණ්හා රසතණ්හා ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ධම්මතණ්හා ඔඝො යොගො ගන්ථො උපාදානං ආවරණං නීවරණං ඡදනං{6} බන්ධනං උපක්කිලෙසො අනුසයො පරියුට්ඨානං ලතා වෙවිච්ඡං දුක්ඛමූලං දුක්ඛනිදානං දුක්ඛප්පභවො මාරපාසො මාරබලිසං මාරවිසයො තණ්හානදී තණ්හාජාලං තණ්හාගද්දුලං තණ්හාසමුද්දො අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං, අයං වුච්චති ලොභො.
1065. තත්ථ කතමො දොසො?
අනත්ථං මෙ අචරීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරතීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති. පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරි -පෙ- අනත්ථං චරති -පෙ- අනත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති. අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරි -පෙ- අත්ථං චරති -පෙ- අත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති. අට්ඨානෙ වා පන ආඝාතො ජායති. යො එවරූපො චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො පටිඝං පටිවිරොධො කොපො පකොපො සම්පකොපො දොසො පදොසො සම්පදොසො චිත්තස්ස ව්යාපත්ති මනොපදොසො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං ව්යාපත්ති ව්යාපජ්ජනා ව්යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස, අයං වුච්චති දොසො.
1066. තත්ථ කතමො මොහො?
දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං දුක්ඛනිරොධෙ අඤ්ඤාණං දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණං, යං එවරූපං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසංගාහනා අපරියොගාහනා අසමපෙක්ඛනා අපච්චවෙක්ඛනා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං, අයං වුච්චති මොහො.
ඉමෙ තයො අකුසලහෙතු.
1067. තත්ථ කතමෙ තයො අව්යාකතහෙතු?
කුසලානං වා ධම්මානං විපාකතො කිරියාව්යාකතෙසු වා ධම්මෙසු අලොභො අදොසො අමොහො. ඉමෙ තයො අව්යාකතහෙතු.
1068. තත්ථ කතමෙ නව කාමාවචරහෙතු?
තයො කුසලහෙතු, තයො අකුසලහෙතු, තයො අව්යාකතහෙතු. ඉමෙ නව කාමාවචරහෙතු.
1069. තත්ථ කතමෙ ඡ රූපාවචර හෙතු?
තයො කුසලහෙතු, තයො අව්යාකතහෙතු. ඉමෙ ඡ රූපාවචරහෙතු.
1070. තත්ථ කතමෙ ඡ අරූපාවචරහෙතු?
තයො කුසලහෙතු, තයො අව්යාකතහෙතු. ඉමෙ ඡ අරූපාවචරහෙතු.
1071. තත්ථ කතමෙ ඡ අපරියාපන්නහෙතු?
තයො කුසලහෙතු, තයො අව්යාකතහෙතු, ඉමෙ ඡ අපරියාපන්නහෙතු.
1072. තත්ථ කතමෙ තයො කුසලහෙතු?
අලොභො අදොසො අමොහො.
1073. තත්ථ කතමො අලොභො?
යො අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං, අයං වුච්චති අලොභො.
1074. තත්ථ කතමො අදොසො?
යො අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං -පෙ- අව්යාපාදො අව්යාපජ්ඣො අදොසො කුසලමූලං, අයං වුච්චති අදොසො.
1075. තත්ථ කතමො අමොහො?
දුක්ඛෙ ඤාණං දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං දුක්ඛනිරොධෙ ඤාණං දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං පුබ්බන්තෙ ඤාණං අපරන්තෙ ඤාණං පුබ්බන්තාපරන්තෙ ඤාණං ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු ඤාණං, යා එවරූපා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභව්යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං, අයං වුච්චති අමොහො.
ඉමෙ තයො කුසලහෙතු.
1076. තත්ථ කතමෙ තයො අව්යාකතහෙතු?
කුසලානං ධම්මානං විපාකතො අලොභො අදොසො අමොහො, ඉමෙ තයො අව්යාකතහෙතු.
ඉමෙ ඡ අපරියාපන්නහෙතු.
ඉමෙ ධම්මා හෙතු.
1077. කතමෙ ධම්මා න හෙතු?
තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාව්යාකතා ධම්මා කාමාවචරා රූපාවචරා අරූපාවචරා අපරියාපන්නා වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො සබ්බඤ්ච රූපං අසඞ්ඛතා ච ධාතු, ඉමෙ ධම්මා න හෙතු.
1078. කතමෙ ධම්මා සහෙතුකා?
තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සහෙතුකා: වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉමෙ ධම්මා සහෙතුකා.
1079. කතමෙ ධම්මා අහෙතුකා?
තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා අහෙතුකා: වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු, ඉමෙ ධම්මා අහෙතුකා.
1080. කතමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා?
තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා: වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා.
1081. කතමෙ ධම්මා හෙතුවිප්පයුත්තා?
තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා: වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු, ඉමෙ ධම්මා හෙතුවිප්පයුත්තා.
1082. කතමෙ ධම්මා හෙතු චෙව සහෙතුකා ච?
ලොභො මොහෙන හෙතු චෙව සහෙතුකො ච, මොහො ලොභෙන හෙතු චෙව සහෙතුකො ච, දොසො මොහෙන හෙතු චෙව සහෙතුකො ච, මොහො දොසෙන හෙතු චෙව සහෙතුකො ච. අලොභො අදොසො අමොහො තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං හෙතු චෙව සහෙතුකා ච. ඉමෙ ධම්මා හෙතු චෙව සහෙතුකා ච.
1083. කතමෙ ධම්මා සහෙතුකා චෙව න ච හෙතු?
තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සහෙතුකා තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉමෙ ධම්මා සහෙතුකා චෙව න ච හෙතු.
1084. කතමෙ ධම්මා හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තා ච?
ලොභො මොහෙන හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තො ච, මොහො ලොභෙන හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තො ච, දොසො මොහෙන හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තො ච, මොහො දොසෙන හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තො ච. අලොභො අදොසො අමොහො තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තා ච. ඉමෙ ධම්මා හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තා ච.
1085. කතමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා චෙව න ච හෙතු?
තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා චෙව න ච හෙතු.
1086. කතමෙ ධම්මා න හෙතු සහෙතුකා?
තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා න හෙතු සහෙතුකා: වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉමෙ ධම්මා න හෙතු සහෙතුකා.
1087. කතමෙ ධම්මා න හෙතු අහෙතුකා?
තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා න හෙතු අහෙතුකා: වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං අසඞ්ඛතා ච ධාතු, ඉමෙ ධම්මා න හෙතු අහෙතුකා.
හෙතුගොච්ඡකං.
1088. කතමෙ ධම්මා සප්පච්චයා?
පඤ්චක්ඛන්ධා: රූපක්ඛන්ධො වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉමෙ ධම්මා සප්පච්චයා.
1089. කතමෙ ධම්මා අප්පච්චයා?
අසඞ්ඛතා ධාතු, ඉමෙ ධම්මා අප්පච්චයා.
1090. කතමෙ ධම්මා සඞ්ඛතා?
යෙව තෙ ධම්මා සප්පච්චයා, තෙව තෙ ධම්මා සඞ්ඛතා.
1091. කතමෙ ධම්මා අසඞ්ඛතා?
යො එව සො ධම්මො අප්පච්චයො සො එව සො ධම්මො අසඞ්ඛතො.
1092. කතමෙ ධම්මා සනිදස්සනා?
රූපායතනං, ඉමෙ ධම්මා සනිදස්සනා.
1093. කතමෙ ධම්මා අනිදස්සනා?
චක්ඛායතනං -පෙ- ඵොට්ඨබ්බායතනං, වෙදනාක්ඛන්ධො, -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, යඤ්ච රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු, ඉමෙ ධම්මා අනිදස්සනා.
1094. කතමෙ ධම්මා සප්පටිඝා?
චක්ඛායතනං -පෙ- ඵොට්ඨබ්බායතනං, ඉමෙ ධම්මා සප්පටිඝා.
1095. කතමෙ ධම්මා අප්පටිඝා?
වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, යං ච රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු, ඉමෙ ධම්මා අප්පටිඝා.
1096. කතමෙ ධම්මා රූපිනො?
චත්තාරො ච මහාභූතා චතුන්නං ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං, ඉමෙ ධම්මා රූපිනො.
1097. කතමෙ ධම්මා අරූපිනො?
වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අසඞ්ඛතා ච ධාතු, ඉමෙ ධම්මා අරූපිනො.
1098. කතමෙ ධම්මා ලොකියා?
සාසවා කුසලාකුසලාව්යාකතා ධම්මා කාමාවචරා රූපාවචරා අරූපාවචරා රූපක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉමෙ ධම්මා ලොකියා.
1099. කතමෙ ධම්මා ලොකුත්තරා?
අපරියාපන්නා මග්ගා ච මග්ගඵලානි ච අසඞ්ඛතා ච ධාතු, ඉමෙ ධම්මා ලොකුත්තරා.
1100. කතමෙ ධම්මා කෙනචි විඤ්ඤෙය්යා කෙනචි න විඤ්ඤෙය්යා?
යෙ තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා.
යෙ තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා. යෙ වා පන තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා.